En de zee steeg

De Nederlandse kustverdediging is big business. Eenmaal aangelegde waterkeringen verouderen en slijten in veel gevallen af. Bovendien is er de zeespiegelstijging: die kan oplopen tot wel 110 centimeter in de komende eeuw, zo becijferde de rijkscommissie Waterbeheer 21e Eeuw. En dan blijft de verwachte toename van de wind (10 procent) en een bijbehorende „zwaardere golfaanval op de kust” nog buiten beschouwing. Kortom: „Dit stelt extra eisen aan de robuustheid van de kust”, zo concludeert het Rijk in het procesplan Zwakke Schakels.

Golfbelasting

Dat plan is het gevolg van een kritische ronde die de waterschappen in 2003 langs de dijken, duinen en overige waterkeringen aan de Noordzeekust maakten. Dat deden ze naar aanleiding van signalen over een zwaardere golfbelasting van de kust dan tot dan toe werd aangenomen. En inderdaad bleek een aantal kustvakken niet meer aan de eisen te voldoen - of was te verwachten dat ze daar in elk geval binnen een termijn van twintig jaar niet langer aan zouden voldoen.

Het project Zwakke Schakels was geboren. Tien kustvakken, van Den Helder in het uiterste noorden tot Cadzand-Bad in het uiterste zuiden, kregen het predicaat ”Zwakke Schakel” toebedeeld. De ’gelukkigen’ kregen de zekerheid dat de zwaktes in elk geval vóór 2015 verholpen zouden zijn, met een veiligheidsgarantie van minstens vijftig jaar.

In de afvalrace naar de begeerde titel vielen ook kustvakken buiten de boot. Katwijk lobbyde bijvoorbeeld sterk om ook het predicaat toegewezen te krijgen, maar dat mislukte. „We hebben nu eenmaal in 2003 het plan vastgesteld”, zegt Karin van Rooijen van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. „Maar diverse andere zwakke plekken aan de kust zijn wél in het Hoogwaterbeschermingsprogramma van V en W opgenomen. Katwijk zit daar ook bij. Die plekken worden niet later aangepakt dan de zwakke schakels.”
Vijf miljard euro

”Zwakke Schakels” is een van de meest opvallende projecten van Verkeer en Waterstaat om het land te beschermen. Een ander bekend project is Ruimte voor de Rivier. Al deze programma’s lopen in elk geval tot 2015, met een gezamenlijk budget van niet minder dan zo’n 5 miljard euro. Voor de zwakke schakels is daarvan 742 miljoen gereserveerd.

Met de versterkingen moet de kust er voor een halve eeuw veilig bij liggen, „rekening houdend met de huidige kennis van de zeespiegelstijging en de hydraulische randvoorwaarden.” Maar vijftig jaar is in waterland geen erg lange tijd. „Binnenkort wordt er een deltacommissie in het leven geroepen die gaat kijken naar de kustbescherming op de lange termijn, dus na die vijftig jaar”, zegt Karin van Rooijen van V en W. „Maar voor de zwakke schakels zou dat te lang duren. Die hebben al op korte termijn versterking nodig.”

Bij de vaststelling van de schakels in 2003 is er verschil gemaakt in zogeheten prioritaire en niet-prioritaire schakels. Dat zegt niets over de grote haast waarmee ze versterkt moeten worden, maar over de achterlandproblematiek die er in veel gevallen bij komt. Waar ook het achterland wordt bedreigd door de zee en waar in het achterland eveneens -soms forse- aanpassingen moeten worden gedaan, spreekt het Rijk van prioritaire schakels. Dat zijn er acht. In sommige gevallen zijn de ingrepen zeer rigoureus. Zo krijgt Scheveningen voor een deel een compleet nieuwe boulevard.

Ruzies

In sommige gevallen zorgde de afstemming tussen alle betrokkenen voor de nodige ruzies - en nog, want in een aantal gevallen is nog steeds geen besluit genomen over de te nemen maatregelen en hoe die in het achterland ingepast moeten worden. Zo wil de gemeente Vlissingen een zo mooi mogelijke inpassing in de omgeving, inclusief fietspaden en groenvoorziening, terwijl daar geen geld voor beschikbaar komt. Het waterschap daarentegen wil haast maken, als verantwoordelijke voor het beheer en onderhoud van de waterkering.

Uiteindelijk hebben de drie betrokken provincies (Noord- en Zuid-Holland en Zeeland) de regie. Zij zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de planstudies en moeten op hun beurt verantwoording afleggen aan de eindverantwoordelijke: het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Dat ministerie zal ervoor moeten zorgen dat de ambitieuze plannen inderdaad in 2015 zijn afgerond, wat in sommige gevallen nog een hele klus lijkt te worden. Bovendien moeten dan de nieuwe plannen alweer klaar liggen. Want de zee rust nooit.