Ellebogenwerk in het laboratorium

Salmon studeert in een tijd dat wetenschap in Amerika weliswaar sterk in opkomst is, maar nog wel flink in de schaduw van de Europese kennis staat. Hij komt halverwege de negentiende eeuw ter wereld in het stadje Mount Olive in de staat New Jersey. In 1868 start hij met zijn studie aan Cornell University in het nabijgelegen New York. Vier jaar later studeert hij af als diergeneeskundige. De eerste paar jaar werkt Salmon als veearts, maar hij werkt zich snel op. De rest van zijn leven houdt hij zich vooral bezig met bestuurlijke zaken en laat hij anderen het (laboratorium)werk doen.

Werk is er genoeg in een tijd dat microscopen steeds beter worden en microbiologen meer en meer beseffen dat de „dierckens” die Antoni van Leeuwenhoek eeuwen daarvoor al door zijn lenzen waarneemt, ziekteverwekkers zijn. Paul Ehrlich en Robert Koch vinden in Duitsland onder meer de verwekkers van belangrijke aandoeningen als tuberculose en cholera en doorgronden stapje voor stapje de manier waarop micro-organismen mensen ziek maken.

Varkenscholera
Theobald Smith, zoon van een Duitse immigrant en medewerker van het Amerikaanse Bureau of Animal Industry waar Salmon inmiddels directeur van is, maakt dankbaar gebruik van de kennis van zijn vroegere landgenoten. Doel van het instituut is het in kaart brengen van de vele dierziekten die het vee en daarmee samenhangend de volksgezondheid en de economie bedreigen. In 1886 lukt het Smith om een bacterie te isoleren uit varkens die lijden aan varkenscholera. De bacil staat vandaag de dag bekend als Salmonella cholerasuis, een van de vele honderden salmonellavarianten die inmiddels bekend zijn.

Aan het begin van zijn loopbaan staat Salmon nog vaak aan de laboratoriumtafel en ontdekt zo samen met zijn collega’s de verwekkers van de zogenaamde Texaskoorts bij runderen en kippencholera. Later maakt hij zich vooral sterk voor nationale regelgeving voor vleeskeuring. Ook stelt hij regels op voor verscherpt toezicht op geïmporteerd en te exporteren vee.

Van achter zijn bureau schrijft de Amerikaan honderden wetenschappelijke artikelen waarin hij de ontdekkingen van zijn instituut wereldkundig maakt. Daarbij ’vergeet’ hij meermalen de namen van zijn medewerkers die het eigenlijke werk verrichten te vermelden, waar onder anderen Smith de dupe van wordt. Na een periode van onenigheid dwingt het ministerie van Landbouw, waar het Bureau of Animal Industry onder staat, Salmon in 1905 zijn post te verlaten. Vervolgens gaat hij in Uruguay aan de slag als hoogleraar diergeneeskunde aan de Universiteit van Montevideo. In 1914 overlijdt hij aan de gevolgen van een longontsteking.

Kip
De salmonellabacterie koppelen we nu vooral aan kipfilet, varkenslapjes en eieren. Bij onvoldoende verhitting van deze producten kan besmetting optreden. Gezonde volwassenen krijgen hooguit een dag of wat last van een ontsteking van de dunne darm die darmkrampen, diarree en soms koorts tot gevolg heeft. Bij kinderen en bejaarden kan een infectie heftiger en zelfs fataal verlopen. Meest gevreesd zijn Salmonella typhi en Salmonella paratyphi die respectievelijk tyfus en paratyfus veroorzaken. In Nederland komen deze varianten niet veel voor, maar in de tropen vormen ze een groot probleem. Een infectie met salmonella is goed te bestrijden met antibiotica, maar meestal is dat niet nodig en slaagt het lichaam er zelf in om in een paar dagen tijd de aandoening te overwinnen.

Salmonella komt vaker voor dan we denken. Microbiologen schatten het aantal besmettingen in Nederland op zeker 50.000 gevallen per jaar, maar het getal ligt wellicht fors hoger. Het gros van de zieken gaat niet naar de dokter en ontlasting wordt lang niet altijd op kweek gezet. Vrijwel iedereen maakt wel eens (of zelfs meerdere keren) een infectie mee, maar zal die lang niet altijd koppelen aan hetgeen hij een paar dagen daarvoor heeft gegeten.

Salmonellabacteriën overleven een verhitting van 70 graden of hoger niet, maar ook na koken, bakken en braden kan het nog misgaan. Het merendeel van de infecties is het gevolg van kruisbesmetting. Het product is weliswaar goed verhit, maar komt na bereiding in contact met bijvoorbeeld een snijplank of mes dat met rauw, besmet voedsel in aanraking is geweest.

Naam: Daniel Elmer Salmon

Geboortedatum: 23 juli 1850

Sterfdatum: 30 augustus 1914

Nationaliteit: Amerikaans

Vernoeming: salmonellabacterie