15-12-2003 16:12
| Albert-Jan Regterschot
De heroïsche verhalen over de eerste vlucht verdoezelen dat het eigenlijk meer een kwestie van geluk dan van wijsheid was dat de gebroeders Wright op 17 december 1903 erin slaagden hun Flyer de lucht in te krijgen. Het toestel was instabiel en had een veel te zwakke motor. Bovendien beschikten Wilbur en Orville Wright niet over de kennis van vandaag de dag. Dan hadden ze hun toestel zeker anders vormgegeven, zeggen Amerikaanse onderzoekers.
Het is koud en winderig op 17 december 1903. Op het strand van Kitty Hawk in de Amerikaanse staat Noord-Carolina starten Wilbur en Orville Wright, twee fietsenmakers uit Dayton in Ohio, voor de zoveelste keer het benzinemotortje van hun toestel. Drie dagen eerder, op 14 december, liep hun eerste vliegpoging op een mislukking uit. Wilbur, die toen met het trekken van een sprietje was verkozen tot eerste piloot, trok de Flyer te snel omhoog. Resultaat: een beschadigd vliegtuig dat slechts een sprongetje in de lucht maakt. Op 17 december gaat het allemaal wat beter. Er staat een stevige bries, waardoor er tegen de wind in gestart kan worden. Onder het toeziend oog van zijn broer en enkele strandwachters geeft Orville gas. Brommend glijdt het vliegtuig over de op het strand uitgelegde rails. Seconden later wordt geschiedenis geschreven: voor het eerst kiest een gemotoriseerd vliegtuig het luchtruim.
Een van de strandwachters is zich bewust van het historisch belang. Hij grijpt de camera en weet het moment vast te leggen waarop de Flyer zich zo’n halve meter boven de grond bevindt. Langzaam stijgt het vliegtuig, tot het een hoogte van zo’n 3 meter bereikt. Orville weet, onervaren als hij op dat moment nog is, geen grotere hoogte te bereiken. Nog geen 40 meter vanaf het startpunt zet hij zijn toestel weer aan de grond. De eerste gemotoriseerde vlucht is na twaalf seconden ten einde.
Enthousiasme
Enthousiast geworden door hun succes besluiten de broers nog dezelfde dag een nieuwe poging te wagen. Om tien voor half twaalf is het de beurt aan Wilbur. De tweede vlucht lijkt in veel opzichten op de eerste. Alleen weet Wilbur ongeveer 20 meter meer af te leggen dan zijn broer. Die dag maken de broers nog twee vluchten. De laatste daarvan is de succesvolste. Wilbur start even na twaalven en weet een hoogte van 30 meter te bereiken. Hij heeft het gevoel de kist steeds beter onder controle te hebben. Na enkele seconden begint het toestel weer achterover te hellen. Tegelijkertijd glijdt de Flyer naar beneden. Na 59 seconden staat Wilbur weer aan de grond, 300 meter van de startplaats vandaan.
De experimenten van de gebroeders Wright vormen het begin van de moderne luchtvaart. Niet lang na hun succes kiezen waaghalzen over de hele wereld met zelfontworpen bouwsels het luchtruim. Binnen een jaar na hun eerste vlucht weten de Wrights zo’n 50 kilometer in 38 minuten af te leggen. Het is de voorbode van de enorme ontwikkeling die de luchtvaart gaat doormaken. In 1905 corresponderen de gebroeders reeds met het Franse leger over de militaire inzet van hun uitvinding. In de jaren daarop maken ze een tournee door Europa. De Fransman Henri Farman voert in 1908 de eerste passagiersvlucht uit. In 1910 worden, eveneens in Frankrijk, de eerste militaire vluchten gemaakt. Vier jaar later begint de Eerste Wereldoorlog. Daarin breekt het vliegtuig definitief door.
Replica
Dat de gebroeders Wright erin slaagden te vliegen, mag wel een wonder heten. Dat zegt voorzitter Jack Cherne van de Wright Flyer Association in de Amerikaanse staat Californië. Zijn organisatie bouwde de afgelopen jaren een vliegende replica van de eerste Flyer. Er bleek flink wat rekenwerk nodig te zijn om een enigszins veilig toestel te kunnen bouwen. „Alle eerdere replica’s van de Flyer stortten neer. Ook de gebroeders Wright ontwikkelden na de eerste vlucht al snel een beter toestel.”
Voor de vijftig man tellende Wright Flyer Association vormt de vlucht van honderd jaar geleden de aanleiding om het product van de broers uit Ohio opnieuw van stal te halen. Enkele maanden geleden koos de door hen gebouwde replica het luchtruim. Het constructieteam, geheel bestaande uit mensen uit de luchtvaartindustrie, maakte gebruik van universiteitscomputers en zelfs een windtunnel van de ruimtevaartorganisatie NASA. „De windtunneltests leerden ons wat de oorzaak van de instabiliteit van de Flyer was. Dat heeft een aantal wijzigingen opgeleverd die voor buitenstaanders niet zichtbaar zijn, maar wel de vliegkwaliteiten verbeteren.”
De hernieuwde aandacht voor de Flyer staat in schril contrast met de aandacht die de gebroeders Wright in het begin van de vorige eeuw kregen. Op het moment van de eerste vlucht waren allerlei gelukszoekers bezig met experimenten. Vrij kort na de eerste vlucht van de Wrights kozen ook andere pioniers het luchtruim. Het duurde daarom zelfs tot 1943 voordat het gezaghebbende Smithsonian Institute in Washington accepteerde dat de gebroeders Wright werkelijk de eerste vlucht maakten.
Veilige plaats
Ook de geschiedenis van de allereerste Flyer -later werden er meer toestellen gebouwd- spreekt wat dat betreft boekdelen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbleef het vliegtuig in Engeland, op dat moment bepaald niet de veiligste plaats op aarde om historisch erfgoed veilig te stellen. Daar stond het sinds 1928, nadat de Amerikanen het uitleenden aan het Science Museum. Het vliegtuig kwam onbeschadigd de oorlog door en verblijft sindsdien in het museum van hetzelfde Smithsonian Institute dat zo veel moeite had om de daden van Wilbur en Orville Wright te erkennen.
