27-01-2009 09:31
| W. van Hengel
Een vakbekwame psychiater. Zo staat George Albert Edouard Brutus Gilles de la Tourette bekend. De roem is echter van korte duur, want op 48-jarige leeftijd sterft de Franse psychiater aan de geslachtsziekte syfilis.
Zijn wieg staat in Saint-Gervais-les-Trois-Clochers, een gehucht ten noorden van de Franse stad Poitiers in Midden-Frankrijk. Op de basisschool is George een onrustig jongetje, vinden zijn onderwijzers. Later, als jongvolwassene, komt hij over als temperamentvol en ongeduldig.
George is de oudste van vier kinderen in het gezin Gilles de la Tourette. Hij gaat al vroeg naar een internaat in het dichtbij gelegen stadje Châtellerault. Zijn leermeesters merken dat hij zeer begaafd is; hij slaat zelfs twee keer een klas over. Het gevolg is dat hij al op 16-jarige leeftijd in Parijs kan beginnen aan een medicijnenstudie. Daar maakt George snelle vorderingen. Vervolgens gaat hij in 1884 in de leer bij neuroloog prof. dr. Jean Martin Charcot, directeur van het beroemde ziekenhuis Salpêtrière in de Franse hoofdstad.
Deze bekwame arts maakt hem wegwijs in zijn vakgebied. Gilles de la Tourette specialiseert zich in ziekten van het zenuwstelsel. Mede onder invloed van Charcot verdiept hij zich in het psychiatrische ziektebeeld hysterie.
De jonge arts staat al snel bekend als een bekwame psychiater, die gedreven en vol energie zijn werk doet. In 1885 trekt een studie over nervositeit zijn aandacht. In het onderzoeksverslag is sprake van diverse verschijnselen waaronder vreemde bewegingen (motorische discoördinatie) in combinatie met dwangmatig spreken (echolalie) en coprolalie, het dwangmatig bezigen van vieze woorden die te maken hebben met ontlasting.
Gilles de la Tourette besluit zich verder in deze aandoening te verdiepen. Hij beschrijft het ziektebeeld van negen patiënten. Hij noemt de aandoening ”maladie des tics” - ziekte van de tics. Maar zijn opleider Charcot bedenkt uit waardering een andere aanduiding: syndroom van Gilles de la Tourette.
De jonge arts omschrijft de tics als abrupte, niet-doelgerichte, ongecontroleerde en steeds weer optredende bewegingen of geluiden. Hij onderscheidt bewegingstics zoals het trekken van grimassen of het schudden met het hoofd. Daarnaast signaleert hij geluidstics als grommen, klakken met de tong of het maken van sisgeluiden. In de ergste gevallen kan de patiënt ook zinloze kreten uiten, scheld- en schuttingtaal bezigen of vloeken.
Gilles de la Tourette signaleert dat de aandoening erfelijk is en zich al op de kinderleeftijd openbaart. De juiste oorzaak kan hij niet vinden en deze is ook anno 2009 nog niet exact bekend. Vermoedelijk heeft de aandoening te maken met een ontregeling van signaalstoffen -zogeheten neurotransmitters- in de hersenen. De succesvolle psychiater kon destijds therapeutisch nog weinig uitrichten, tegenwoordig zijn er wel middelen om de symptomen te bestrijden.
Hij maakt na deze ontdekking snel carrière en er volgt een benoeming tot chef de clinique in ziekenhuis Salpêtrière, een belangrijke managementfunctie binnen het hospitaal. Dat gaat hem echter minder goed af. Hij is zo gericht op onderzoek en behandeling van patiënten dat hij zijn leidinggevende taken verwaarloost. In 1893 trekt hij zich terug uit het ziekenhuis en vestigt hij zich als zelfstandig zenuwarts.
Maar ook dan gaat het hem niet voor de wind. Nog in hetzelfde jaar bezoekt een vrouw met achtervolgingswaanzin zijn praktijk, richt een pistool op hem en lost drie schoten nadat zij hem ervan heeft beschuldigd dat hij haar tegen haar wil heeft gehypnotiseerd. De onfortuinlijke psychiater raakt zwaargewond aan zijn hoofd, herstelt echter snel en hervat zijn praktijk. Wel laat de aanslag diepe sporen na. Gilles de la Tourette raakt depressief en krijgt last van hypomanie. Deze aandoening gaat gepaard met toegenomen energie, prikkelbaarheid en slapeloosheid.
Datzelfde jaar volgen nog twee ingrijpende gebeurtenissen: zijn zoon Jean sterft plotseling aan hersenvliesontsteking en ook zijn opleider en vriend Charcot wordt ten grave gedragen. Gilles de la Tourette stort zich als reactie op zijn werk en schrijft een hele verhandeling over hysterie.
Verder maakt hij naam met de uitvinding van een op batterijen vibrerende helm. Daarmee behandelt hij patiënten met aangezichtspijn. Ook verdiept hij zich grondig in epilepsie.
In 1899 schrijft de psychiater een artikel over de geslachtsziekte syfilis. Hij focust vooral op het laatste stadium van de aandoening waarbij de bacterie die de ziekte veroorzaakt, is doorgedrongen in het zenuwstelsel, zogeheten neurosyfilis. Destijds waren er nog geen antibiotica waarmee de verwekker kon worden bestreden en leidde de ziekte uiteindelijk tot krankzinnigheid en dementie. Gilles de la Tourette herkent diverse symptomen bij zichzelf, raakt depressief en krijgt suïcidale gedachten. In 1900 valt hij flauw tijdens een voordracht. De aanwezigen dragen hem naar zijn huis. In 1901 moet hij zijn werk opgeven. Samen met zijn vrouw Marie en dochter Madeleine verhuist hij naar het Zwitserse Lausanne. Hij gaat mentaal zo ver achteruit dat zelfs de lokale kranten erover schrijven. Een collega lokt hem nog datzelfde jaar naar een psychiatrische instelling in Lausanne onder het voorwendsel dat er een patiënt is die dringend zijn hulp nodig heeft. Eenmaal binnen wordt hij gedwongen opgenomen. Gilles de la Tourette sterft in het krankzinnigengesticht op 26 mei 1904 op 48-jarige leeftijd.
Naam: George A. E. B. Gilles de la Tourette
Geboortedatum: 30 oktober 1857
Sterfdatum: 26 mei 1904
Nationaliteit: Frans
Religie: rooms-katholiek
Vernoeming: syndroom van Gilles de la Tourette
