Een gekuiste Van Dale op tafel

Nieuwe initiatieven ontplooien is directeur B. Hoeve van de Ds. Harmen Doornveldschool niet vreemd. De op zijn initiatief ontwikkelde prentenboeken over Bas, bedoeld om de taalontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren, vonden sinds 1995 bij tienduizenden hun weg, in binnen- en buitenland. Hoeve schreef ook boeken over de plaatselijke historie. Zijn school besteedt extra aandacht aan Engels en deed daarbij het afgelopen jaar mee aan een internationaal examen. Nu wordt er een nieuw initiatief afgerond: een verantwoord woordenboek.

Medewerking
Hoeve en H. Hoek, administratief medewerker van de vijf scholen, sommen op waar ze in de bestaande woordenboeken tegenaan liepen: (bastaard)vloeken, vulgaire taal, mensvernederende uitdrukkingen, seksueel getinte woorden. „En woorden die op zich wel door de beugel kunnen, maar waarmee basisschoolkinderen nog niet geconfronteerd behoeven te worden.”

Jaren geleden legden ze het probleem aan de reformatorische schoolbegeleidingsdienst -toen nog BGS- voor: Zou een bestaand woordenboek kunnen worden aangepast? Een intensieve klus. Voor het voortgezet onderwijs werd het karwei ter hand genomen. Voor het basisonderwijs, waarvoor de selectie strenger zou zijn, kwam het niet van de grond.

De noodzaak bleef gevoeld worden, zeggen Hoeve en Hoek. „Vorig jaar hebben we zelf contact opgenomen met Van Dale Lexicografie. Daar werd het probleem herkend en erkend. „Ook andere scholen doet u hiermee een plezier”, zei de uitgever. We kregen alle medewerking.”

Keuze
Met de vraag welke woorden er geschrapt zouden moeten worden, gingen de Staphorsters naar huis. „Aan woorden toevoegen zijn we niet begonnen. Welke woorden zouden dat moeten zijn? Alleen hedendaagse, of ook Bijbelse woorden?”

Het kuisen van de bestaande woordenlijst vroeg al tijd genoeg. „We hebben elk van de vijf scholen een deel van het woordenboek toebedeeld. Elk gedeelte is door drie verschillende leerkrachten bekeken. Het eindresultaat is door de vijf directies tijdens een aantal middagen vastgesteld.”

Van Dale had er weinig op aan te merken. „Hier en daar vroegen ze een verheldering of wezen ze op een inconsequentie, maar in het maken van keuzes gaven ze ons de vrije hand. Over het eindresultaat zijn we dan ook heel tevreden.”

Het keuzes maken was volgens Hoek en Hoeve niet altijd eenvoudig. „Er zijn honderden woorden geschrapt. Andere zijn blijven staan, terwijl een van de betekenissen is verwijderd of een voorbeeldzin is aangepast. Het woord homofiel staat erin, het woord homoseksueel niet. De geaardheid wel, seksuele daden niet. We zijn uitgegaan van kinderen in groep 6. Voor het voortgezet onderwijs zou op dergelijke punten een andere keuze kunnen worden gemaakt.”

Omdat er binnen de christelijke scholen genuanceerd over begeleide confrontatie wordt gedacht, hebben de Staphorster schooldirecties „een vrij strenge keuze gemaakt, zodat het boek voor alle scholen acceptabel is. Een school kan er in de lessen aan toevoegen wat hij wil. Uiteindelijk is het toch de leerkracht en niet een woordenboek dat voor de begeleide confrontatie moet zorgen. Ouders en leerkrachten kunnen woorden verklaren die de kinderen in de krant wel, maar in dit woordenboek niet tegenkomen.”

Afname
Het nieuwe product is nadrukkelijk niet alleen voor de reformatorische scholen bestemd. „Daar kwamen zelfs niet eens de eerste enthousiaste reacties vandaan. We hebben ook vrijgemaakt gereformeerde en protestants-christelijke scholen aangeschreven. Wat goed is voor ónze kinderen, is voor anderen ook niet slecht. Verschillende van die scholen reageerden heel snel en heel positief.

Om een uitgave rendabel te maken, moesten we ons garant stellen voor afname van 2500 exemplaren. Dus toen we van vijftig scholen een toezegging binnen hadden, konden de drukpersen gaan draaien.”

De oplage is uiteraard veel kleiner dan die van de gewone Van Dale, zeggen de beide Staphorsters. „Daardoor is onze versie per exemplaar 2 euro duurder: € 11,95. Maar dat is het dubbel en dwars waard. Voor dat bedrag komt er een woordenboek bij de kinderen op de tafeltjes te liggen dat verantwoord is en waarbij kinderen niet het grootste plezier over schuttingwoorden of seksuele grapjes hebben.”