Het is een flinke steen die ds. W. Visscher, predikant van de gereformeerde gemeente te Amersfoort, deze week in de SGP-vijver gooide.
Met zijn pleidooi om voortaan, zij het uit tactische overwegingen, uit te gaan van de neutrale staat, introduceert hij een begrip dat in de SGP-achterban altijd verzet opriep. De overheid moest niet neutraal zijn, zeker niet, maar was dienares van God en moest derhalve de ware godsdienst, te weten het gereformeerd protestantisme, bevorderen, spraken generaties van SGP-leiders.
Het betoog van ds. Visscher raakt daarom de uitgangspunten van de partij en lijkt een breuk met hoe er jarenlang in staatkundig-gereformeerde kring is getheoretiseerd.
Of het ook een breuk met de praktijk betekent, valt nog te bezien. Gaat de partij, praktisch gezien, niet al vaak uit van een neutrale staat, van godsdienstvrijheid en vrijheid van onderwijs? SGP-burgemeesters kunnen hun ambt alleen op acceptabele wijze bekleden als zij zich tot op grote hoogte schikken in het uitgangspunt van een neutrale overheid. En raadsleden, Kamerleden en Europarlementariërs beroepen zich in hun betogen, schriftelijke vragen en moties aan de lopende band op de vrijheid van godsdienst. Alsof dat de gewoonste zaak van de wereld is.
Zo bezien doet de Amersfoortse predikant niets bijzonders. Hij trekt slechts de lijn van de praktijk door naar de theorie en volgt daarin, ruim honderd jaar nadat Groen van Prinsterer datzelfde deed, de grondlegger van de antirevolutionaire denkrichting.
Daarmee is niet gezegd dat de door ds. Visscher bepleite heroriëntatie feitelijk weinig betekent. Het tegendeel is waar. Met het aanzwengelen van deze discussie komt de predikant tegemoet aan een onbehagen en een ongemak dat bij veel SGP’ers leeft. Hij verwoordt wat nogal wat partijgenoten denken: We kunnen het toch niet maken om, ook al is het slechts in theorie en op de achtergrond van ons denken, aan anderen de rechten te ontzeggen die we voor onszelf opeisen? Dat wringt, dat knelt.
Tactische aanvaarding van de neutrale staat maakt de strijd voor het voortbestaan van christelijke scholen en instellingen gemakkelijker. Het voorkomt dat politici die zich inzetten voor instellingen van eigen levensbeschouwelijke signatuur meteen knock-out worden geslagen met het argument: maar anderen gunnen jullie dit niet!
Een royalere erkenning van de maatschappelijke gelijkheid van alle levensbeschouwingen voorkomt bovendien dat van de SGP al te snel karikaturen worden gemaakt, in de zin van: de taliban van het Westen, mensen die -als ze de kans zouden krijgen- iedereen onder de knoet van de christelijke kerk en moraal zouden brengen.
Dat in de SGP het besef groeit dat zij verkeerde beeldvorming zo goed mogelijk moet tegengaan, blijkt uit de in de partijtop gemaakte afspraak om het begrip theocratie weinig of niet meer te gebruiken. Een verstandige keuze. Niet omdat er met de term zelf, in christelijke zin gebruikt, iets mis zou zijn. Wel omdat de omgeving waarin de partij opereert, de laatste tijd is veranderd. Veelvuldig spreken over het ideaal van de theocratie drukt in het maatschappelijke klimaat na ”11-9” christelijke politici meteen in het defensief.
Evenzo kan een consequenter kiezen voor de neutrale staat niet alleen een stuk kramp en spanning uit het SGP-gedachtegoed weghalen, maar bovendien kan worden voorkomen dat staatkundig-gereformeerde politici bij het minste of geringste in de hoek worden gedrukt van ondemocratische fundamentalisten.
De negatieve beeldvorming voor 100 procent wegnemen, zal nooit lukken. Daarvoor hebben Bijbelgetrouwe partijen te veel opvattingen die diametraal staan tegenover de tijdgeest. Als het niet is over medisch-ethische onderwerpen, dan is het wel over het doorgeslagen emancipatiestreven of over het zogenaamde homohuwelijk. Maar dat laat onverlet dat onnodige karikatuurvorming voorkomen moet worden, opdat christenpolitici hun eigenlijke boodschap ongehinderd voor het voetlicht kunnen brengen.
