Drukke kinderen lang niet allemaal ADHD’ers

Drukke kinderen worden niet geboren, maar gemaakt”. In deze uitspraak schuilt een grote kern van waarheid. Het mag echter niet worden ontkend dat factoren in het kind zelf, zoals temperament en de ontwikkelingsfase waarin het kind zich bevindt, van invloed zijn op het ontstaan van druk gedrag.

Kinderen kunnen tot de koppigheidsperiode heel rustig zijn; daarna worden ze drukker. Dat heeft te maken met de ontwikkelingsfase waarin ze verkeren. Er is dan sprake van het ontstaan van een eigen wil, de wil om zelf dingen te doen, de wereld te ontdekken. Ook komt het kind erachter dat alles een naam heeft en kan het veel plezier beleven aan taal.

Het kind gaat met mensen en voorwerpen in de eigen omgeving communiceren. Sommigen houden zelfs hele monologen in bed. Deze kinderen hebben plezier in taal. Daar is niets mis mee. Een kind in deze fase wordt een persoontje dat iemand wil zijn, wil meetellen, maar daar leiding en structuur bij nodig heeft. Anders wordt het heen en weer geslingerd en weet het niet wat nu wel mag en niet mag.

Geboorte kind

Belangrijk is hoe de opvoeder met het kind in deze ontwikkelingsfase omgaat. Nu is het wel zo dat de ene ouder een kind dat iets beweegt al druk vindt, terwijl een andere ouder dat veel later zegt. Te vaak zeggen opvoeders echter dat drukke kinderen nu eenmaal zo zijn, dat het in hun aanleg zit, zonder dat ze goed letten op de omgevingsfactoren van het kind, die een grote rol spelen inxxx het ontstaan, handhaven en versterken van druk gedrag.

Elk kind is wel eens druk en vooral onder bepaalde omstandigheden, zoals na te weinig slaap, of bij bijzondere gebeurtenissen, zoals een verjaardag, veel bezoek, verhuizing en de geboorte van een broertje of zusje. In het laatste geval vraagt het kind vaak extra aandacht. Moeder is druk met de baby en het kind kan zich onzeker voelen over zijn plaats in het gezin en kan daardoor druk en lastig worden.

De moeder dient hier goed op te letten door het oudere kind de nodige aandacht te geven en het te betrekken bij de verzorging van de baby. Ze moet in woord en gebaar duidelijk laten merken dat ze van het kind houdt.

Hyperactiviteit

Wanneer een kind extreem druk gedrag vertoont, wordt dit ook wel hyperactiviteit genoemd. In sommige gevallen is er zelfs sprake van ADHD, aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit. Lang niet alle drukke, hyperactieve kinderen hebben ADHD. Sommige kinderen krijgen te snel dit stempel. Soms is dit voor ouders een reden om zich te verontschuldigen voor hun eigen opvoedingsgedrag.

Druk gedrag kan ontstaan of worden versterkt door de omgeving. Te denken valt aan de manier van opvoeden. Krijgt een kind voldoende ruimte om zijn energie kwijt te kunnen? Zitten de ouders niet te veel boven op hun kind door het stellen van te veel eisen, waardoor het onrustig wordt? Mag het gewoon eens rustig spelen? Leert het kind spelen of krijgt het daartoe niet de kans, doordat het steeds weer nieuwe indrukken krijgt vanuit de omgeving waarop, het dan weer reageert?

Druk gedrag kan ook een vorm van aandacht vragen zijn, een vorm van onmacht of een signaal dat het kind niet goed in zijn vel zit. Het kan bijvoorbeeld een reactie zijn op kleuren en fel licht. Een druk ingericht klaslokaal met felle kleuren kan aanleiding geven tot druk gedrag. Ook een drukke, onrustige schoolklas kan hiervoor een voedingsbodem zijn.

Dat kan ook gelden voor de thuissituatie. Een druk, onrustig gezin kan kinderen druk maken. Verder hebben drukke ouders nogal eens drukke kinderen. Ook de inrichting thuis kan een rol spelen. Heel druk behang met felle kleuren is niet zo geschikt voor kinderen die hier gevoelig voor zijn.
Allergie

Nog een belangrijke factor voor het ontstaan van druk gedrag kan allergie of overgevoeligheid voor bepaalde voedingsmiddelen zijn. Bekend zijn kleurstoffen en bepaalde suikers. Let er als ouder op wanneer het kind druk wordt of dit mogelijk verband houdt met voeding, drank en/of snoep.

Wanneer een kind voortdurend druk is, dan is het zaak dit drukke gedrag te beïnvloeden. Dit vraagt geduld van de opvoeder, en tijd. Drukke kinderen zijn gebaat bij rust, orde, regelmaat en duidelijkheid. Durf grenzen te stellen. Opvoeders zijn een voorbeeld voor een kind. Straal zelf rust uit, schep orde en regelmaat in het gezin en wees duidelijk. Geef vooral positieve aandacht. Benoem het goede, wat niet betekent dat je het verkeerde goedkeurt.

Drukke kinderen krijgen vaak negatieve aandacht door hun drukke gedrag. Wordt niet boos als het kind niet stil zit of weer praat, maar zoek naar een goede oplossing. Beloon positief gedrag door een pluimpje, een lach, een knuffel en dergelijke. Zo versterkt de opvoeder het gewenste gedrag en krijgt het kind meer zelfvertrouwen.

Ouders moeten oppassen dat ze niet te veel van hun kind vragen, bijvoorbeeld dat het een halfuur niet mag praten. Deze tijd kan veel te lang zijn. Het kind kan dan niet aan deze eis voldoen en overtreedt zo de gestelde opdracht.

Opvoeders dienen hier rekening mee te houden. Bouw de tijd van niet praten geleidelijk op. Laat het kind zijn verhaal doen, waarna het even niet mag praten. Door zo’n duidelijke opdracht, die geleidelijk in tijd wordt uitgebouwd, leert het kind te luisteren, tot welzijn van zichzelf en tevredenheid van z’n ouders. Want een kind met ontevreden ouders kan niet gelukkig zijn.

Meer opvoedingsvragen? Mail eigenwijzer@refdag.nl of schrijf naar RD, t.a.v. opvoedingsredactie, Postbus 670, 7300 AR Apeldoorn.

Drs. Keus is oud-docente pedagogiek aan hogeschool Driestar educatief, echtgenote en moeder van drie volwassen kinderen.

---

Tips rond druk gedrag

- Geef het kind een compliment als het zich rustig gedraagt.
- Zorg voor rust in het eigen gedrag, want een kind doet de ouders in veel dingen na.
- Kom tegemoet aan de bewegingsbehoefte van het kind.
- Wees als ouders consequent en duidelijk in de eisen aan het kind.
- Lees elke dag voor. De ouder leest en het kind luistert.
- Geniet van het kind en laat het lekker in zijn spel kletsen. Verbied het niet, maar stimuleer het ook niet.
- Let goed op wat het kind eet, drinkt en snoept.
- Geef het kind een vaste plek om te spelen en doe tijdens het spelen zelf andere dingen.