ZUIDERMEER - De Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskerk te Zuidermeer (NH) heeft donderdag tijdens de slotmanifestatie van het Jaar van het Religieus Erfgoed de eerste prijs van 100.000 euro gekregen voor haar plannen het te grote pand een andere bestemming te geven.

ZUIDERMEER - De prijsvraag ”Erfgoed op eigen benen” van het VSBfonds heeft drie winnaars opgeleverd. Voor deze leegstaande kerken of kerkzalen werden de origineelste bestemmingsplannen ingediend. Tijdens de slotmanifestatie van het Jaar van het Religieus Erfgoed die donderdag is gehouden, kregen de besturen te horen waar de prijzen van 100.000, 50.000 en 30.000 euro heen zullen gaan. Om welke drie kerken gaat het en wat gaat ermee gebeuren?

HELMOND - De prijsvraag ”Erfgoed op eigen benen” van het VSBfonds heeft drie winnaars opgeleverd. Voor deze leegstaande kerken of kerkzalen werden de origineelste bestemmingsplannen ingediend. Tijdens de slotmanifestatie van het Jaar van het Religieus Erfgoed, morgen, krijgen de besturen te horen waar de prijzen van 100.000, 50.000 en 30.000 euro heen zullen gaan. Om welke drie kerken gaat het en wat gaat ermee gebeuren?

HENGELO - De prijsvraag ”Erfgoed op eigen benen” van het VSBfonds heeft drie winnaars opgeleverd. Voor deze leegstaande kerken of kerkzalen werden de origineelste bestemmingsplannen ingediend. Tijdens de slotmanifestatie van het Jaar van het Religieus Erfgoed, donderdag, krijgen de besturen te horen waar de prijzen van 100.000, 50.000 en 30.000 euro heen zullen gaan. Om welke drie kerken gaat het en wat gaat ermee gebeuren?

ZWOLLE – Met elk kerkgebouw dat de deuren definitief sluit, is het gevaar aanwezig dat religieus erfgoed –waaronder bijvoorbeeld het orgel– verloren gaat. Om dit te voorkomen, hebben de provincie Overijssel en adviesbureau voor erfgoed Het Oversticht een handleiding opgesteld. „Nog liever leegstand dan sloop. Dat moet te allen tijde vermeden worden.”

GRONINGEN - De middeleeuwse kerken in Groningen zijn uniek in Nederland. Ze hebben veelal een eigen architectuur met rijke baksteenversieringen, maar ook oude muur- en gewelfschilderingen en monumentale orgels. De Groninger kerkenspecialisten dr. Regnerus Steensma en dr. Justin Kroesen stelden een top vijf samen.

MIDDELBURG - „De doelstellingen die we bij de start van het Jaar van het Religieus Erfgoed voor ogen hadden, zijn gehaald.” Dat zei mr. Wim Eggenkamp, voorzitter van de Stichting 2008 Jaar van het Religieus Erfgoed, donderdagmiddag in de Nieuwe Kerk te Middelburg, waar de slotmanifestatie van de actie plaatsvond.

MIDDELBURG - Om kerkgebouwen en kloosters voor de ondergang te behoeden, moeten kerken en overheden samen om de tafel, als het aan de organisatie van het Jaar van het Religieus Erfgoed (JRE) ligt. In het strategisch plan, dat woensdag tijdens de slotmanifestatie van het JRE in Middelburg werd gepresenteerd, krijgt minister Plasterk een regiefunctie toebedeeld. Dat hij ook financieel bijspringt, is dringend gewenst.

AMSTERDAM - Ter bescherming van het religieuze erfgoed in Europa start adviesbureau Reliplan in Amsterdam het samenwerkingsverband Erfgoed Europa.

HENGELO - De prijsvraag ”Erfgoed op eigen benen” van het VSBfonds heeft drie winnaars opgeleverd. Voor deze leegstaande kerken of kerkzalen werden de origineelste bestemmingsplannen ingediend. Tijdens de slotmanifestatie van het Jaar van het Religieus Erfgoed, donderdag, krijgen de besturen te horen waar de prijzen van 100.000, 50.000 en 30.000 euro heen zullen gaan. Om welke drie kerken gaat het en wat gaat ermee gebeuren?

UTRECHT - De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en de Rooms-Katholieke Kerk (RKK) gaan samenwerken op het terrein van behoud en beheer van kerkelijk religieus erfgoed.

DELFT - Een monumentaal kerkgebouw in stand houden is geen peulenschil. Wat te doen als de kerkelijke inkomsten dalen terwijl de tand des tijds aan de gewelven knaagt? Gelukkig is er door het Jaar van het Religieus Erfgoed volop oog voor radeloze kerkbesturen. De jongste initiatieven zijn de onlangs opgerichte Stichting Kerkplan én een lijvige handreiking van de beheerdersvereniging van monumentale kerkgebouwen.

EPE - De kerk was in de negentiende en de twintigste eeuw dé plek om te experimenteren met nieuwigheidjes in de klederdracht. In het gunstigste geval kregen durfals bijval van andere vrouwen. Vaker werd de draagster van een net iets andere doek of vouw verguisd. Ook de predikant liet zijn invloed gelden.

LEEUWARDEN - In opdracht van de provincie Friesland begint de Stichting Alde Fryske Tsjerken een onderzoek naar kerkgebouwen in Friesland. Het onderzoek moet duidelijk maken hoeveel kerkgebouwen de komende jaren wellicht hun kerkelijke bestemming zullen verliezen.

LEIDEN - Het is een misverstand te denken dat de gereformeerde kerken tijdens de periode van de Republiek (1579-1795) geen versieringen hadden. De versobering in de kerkinterieurs dateert pas van de laatste twee eeuwen.

DEN HAAG - Burgerlijke gemeenten in Nederland zijn onvoldoende voorbereid op leegstand van kerken en kloosters. De beschikbare cijfers zijn schrikbarend: in de afgelopen zeven jaar raakten ten minste 300 kerkgebouwen buiten gebruik. Alleen al in de provincie Friesland komen naar verwachting binnen vijf tot tien jaar honderd kerkgebouwen leeg te staan, naast de honderd waar nu al geen bestemming voor gevonden kan worden.

UTRECHT - „Laten we de sleutels van de monumentale kerken aan een grote sleutelbos doen en op het Binnenhof overhandigen aan minister Plasterk van Cultuur. Dan mag hij zelf uitzoeken wat er met onze monumentale kerkgebouwen gebeurt. Onze portemonnee is leeg.”

ARNHEM - In Arnhem is maandag de grootste interactieve database van Nederlands religieus erfgoed, Reliwiki, gelanceerd.

UTRECHT - Een kerk en haar inventaris zijn meer dan een versierde berg stenen. En: een kerkgebouw heeft op zichzelf al missionaire betekenis.

EDE - Instandhouding van een monument, ook als het om een kerk gaat, is in de eerste plaats een taak van de overheid en niet van de kerkelijke gemeente. De overheid gedraagt zich respectloos door de lasten vooral bij de kerken te leggen.

VEENHUIZEN - Kort geleden was het ondenkbaar dat makelaars zich exclusief zouden bezighouden met de verkoop van religieuze gebouwen. Het zal echter een gat in de markt blijken te zijn: naar verwachting verliezen duizend kerken de komende tien jaar hun oorspronkelijke functie.

Kerken en kloosters herbergen talrijke religieuze voorwerpen. Kunsthistoricus Mieke van Zanten verzamelde alle Nederlandse en Vlaamse benamingen. Van het aankondigingsbord voor psalmen tot het zoutvat voor het wijden van doopwater.

Het Jaar van het Religieus Erfgoed levert een stroom aan boeken op over kerken, kloosters en over het behoud van met sloop bedreigde gebouwen. Groningen bijt het spits af, met een boek over de oudste kerken in de provincie.

VENLO - De afgelopen jaren lieten een kaalslag zien van religieuze monumenten en dat terwijl zij mede de historische dragers zijn van de Limburgse identiteit. Het Limburgs Museum houdt vanaf zaterdag dan ook een expositie van foto’s van deels verloren gegaan religieus erfgoed van fotograaf Loek Tangel.

GRONINGEN - De nieuwe subsidieregeling van de rijksoverheid voor de instandhouding van monumenten, de zogeheten Brimregeling, schiet technisch en financieel tekort. Noodzakelijke restauraties van kerken zullen niet meer van de grond kunnen komen, waardoor het erfgoed van Nederland op termijn ernstig wordt bedreigd.

LEIDEN/OEGSTGEEST - Alleen de naam van poolcafé The Church herinnert nog aan het totaal andere leven dat het pand in hartje Leiden ooit kende. Het is niet de enige kerk in de stad die haar ziel verloor. De christelijke gereformeerde Opstandingskerk verandert langzaam in een sportschool. Herbestemming lijkt de enige manier om leegstaande bedehuizen van de ondergang te redden.

AMSTERDAM - Groene terreinen rond kerken hebben niet alleen cultuurhistorische en landschappelijke waarde, maar zijn ook ecologisch belangrijk, omdat er vaak bijzondere planten groeien. Ze worden echter vaak verwaarloosd als het kerkhof niet meer wordt gebruikt.

LEEUWARDEN - De stichting Alde Fryske Tsjerken gaat alle ongeveer 600 kerken in Friesland onderzoeken om vast te stellen welke gebouwen behouden moeten blijven en in welke functie. Dat meldde directeur Michael Zwartelé van de stichting in Leeuwarden vrijdag.

WEESP - Veel kerkgebouwen die nu in bezit zijn van gemeenten van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), worden de komende jaren overbodig. Dat komt niet alleen door het verminderde kerkbezoek, maar ook door de vereniging van drie kerken in de PKN in 2004.

UTRECHT – Overheden en kerkbestuurders moeten de handen ineenslaan bij het veiligstellen van het religieus erfgoed in Nederland. Dat zei Pieter van Vollenhoven, voorzitter van het Nationaal Restauratiefonds, donderdag bij de opening van het Jaar van het Religieus Erfgoed in de Domkerk in Utrecht.

UTRECHT - In Utrecht is donderdag officieel het Jaar van het Religieus Erfgoed begonnen. Een van de activiteiten dit jaar is de ontwikkeling van de website reliwiki.nl, met daarop informatie over 18.000 religieuze gebouwen in Nederland.

UTRECHT (ANP) – Pieter van Vollenhoven opent donderdagmiddag in Utrecht het Jaar van het Religieus Erfgoed. Hij doet dat op het Domplein, waar de Heilige Kruiskapel uit 695 voor enkele dagen in ijsblokken herrijst.

UTRECHT (ANP) - Op het Domplein in Utrecht herrijst volgende week de Heilige Kruiskapel uit 695. Voor de reconstructie op een schaal van 1:2 wordt 35.000 kilo ijs gebruikt.

AAGTEKERKE - Als de zon door de wolken breekt, valt er over de dorpskerk in het Zeeuwse Aagtekerke een kleurig licht. Door de eeuwen heen was ze regelmatig het doelwit van geweld en oorlog, maar het gebouw staat nog fier overeind. De kerk, vernoemd naar de martelares Agatha uit de Romeinse tijd, vormt het hart van het dorp.

ROERMOND - Het is een vreemde eend in de bijt in het roomse Limburg. De Minderbroederskerk in Roermond, begonnen als kapelletje bij een franciscaner klooster, verviel tijdens de Franse overheersing rond 1800 tot stro- en hooimagazijn. Nu kerken er iedere zondag zo’n honderd protestanten.

OIRSCHOT - Kerkplanting heeft oude papieren. Neem Odolphus, die aan het begin van de negende eeuw het Evangelie in Oirschot bracht. Het Brabantse dorp is hem nog niet vergeten. In de schaduw van de Sint-Petruskerk staat een bronzen beeld van de zendeling. Op blote voeten, wandelstok in de hand, een Bijbel met kruis aan een touwtje om zijn pols.

GOEDEREEDE - Als een reusachtig baken verheft de monumentale stompe toren van Goedereede zich in het landschap. De forse torenvoet en de hoogte van 45 meter geven aan dat de geplande hoogte nooit is bereikt. Littekens tot halverwege de kerktoren veronderstellen vergane glorie.

MUIDERBERG - De heuvel is bezaaid met verweerde, met mos begroeide grafstenen, overwoekerd door braamstruiken en esdoorns. Alsof iemand ze zomaar heeft uitgestrooid. Het grafveld is afgebakend met stenen paaltjes: ”akker vol graven”, staat erop. De Joden die hier liggen, zijn vergeten.

COTHEN - Blauw. De hervormde Agneskerk van Cothen is aan de binnenkant vooral blauw. Blauwe banken, blauwe deuren, zelfs het orgel en de oude kansel zijn blauw geschilderd. De oude Statenbijbel ligt dichtgeslagen op een blauw plankje aan de muur. Zelfs de knielbank is nog blauw.

ZALTBOMMEL - Over de eerste jaren van de Gasthuiskapel in Zaltbommel zijn maar een paar losse flarden bekend. Hier lagen tussen 1316 en 1319 de eerste zieken, vlak voor het altaar. Enkele jaren geleden sloot de kapel zijn deuren en de polikliniek verhuisde naar een pand even verderop. In het witgekalkte gebouw staat nu een vleugel. Franz Liszt moet er nog op hebben gespeeld.

ENS - In het dorp Ens, tussen blokken jarenvijftighuizen, staat de voormalige hervormde kerk. Een groot mozaïek van zwarte en bruine steentjes siert de voorgevel. Het is de zaaier, die uitgaat om te zaaien.

MARKELO - Het is even zoeken onder de bomen aan de Diepenheimseweg in Markelo. Verscholen achter rododendrons staat St. Mary’s Chapel, een van de negen anglicaanse kerken die Nederland telt. Het is net een cottage. Een pláátje.

ANLOO - Kinderen van de openbare basisschool in Anloo luiden elke dag om 12.00 uur de klok van de Magnuskerk. Het middeleeuwse godshuis ligt wat verscholen tussen hoge beukenbomen, op de Brink. Het gebied rond Anloo, rijk aan cultuurschatten, staat bekend als het ”Pompeji van Drenthe”.

NIJLAND - Het kerkeilandje van het Friese plaatsje Nijland ligt er vredig bij. Toch werden in en rond dit kerkgebouw in de negentiende eeuw felle kerkelijke twisten uitgevochten. De vermaarde prof. dr. Ph. J. Hoedemaker werd er, zoals hij het zelf noemde, „opgeborgen.”

PIETERBUREN - De dominee van Pieterburen had, lang geleden, een pastorietuin, Domies Toen, met een tuinhuis, Domies toenhoes. Daar werkte hij aan zijn preken. Het verhaal gaat dat hij, dankzij de grote ramen aan de straatzijde, ondertussen het dorp overzag, om te bekijken wat z’n schaapjes deden. Het prieel werd ook wel ”Domies gluurhoes” genoemd.

Neem een foto van een pittoresk stads- of dorpsgezicht en veeg met een denkbeeldig gummetje de zichtbare kerken en hun torens weg uit de skyline. Een zielloze verzameling huizen blijft achter. Het Jaar van het Religieus Erfgoed -dat vorige week in Middelburg een slot kreeg- had uiteindelijk maar één doel: de sluiting van 1200 kerkgebouwen voorkomen.

LEIDSCHENDAM - Met zijn jarenlange speurtocht naar informatie over Nederlandse godshuizen legde J. Sonneveld de basis voor Reliwiki, de grootste interactieve database van religieus erfgoed. Wat beweegt iemand om al zijn vrije tijd op te offeren aan gebouwen van hout en steen?

ZWOLLE - Veel Nederlandse kerken uit de naoorlogse periode staan op de nominatie te worden gesloopt. Leegstand en fusies maakten dit zogenoemde wederopbouwerfgoed overbodig. „Grijp niet te snel naar de slopershamer”, waarschuwt Tamara Ekamper van Het Oversticht. In opdracht van de provincie Overijssel bracht deze organisatie het wederopbouwerfgoed van de provincie in kaart.

Het Jaar van het Religieus Erfgoed is donderdag officieel van start gegaan. A. Fraanje pleit ervoor leegstaande kerkgebouwen niet te verkopen aan de hoogstbiedende projectontwikkelaar, maar aan snelgroeiende evangelische en migrantengemeenten. Zo blijft de kerk zichtbaarder in het straatbeeld.

Naar schatting gaat er elke maand wel ergens in Nederland een kerkgebouw tegen de vlakte. Dr. Frank Petter, burgemeester van Woudrichem, vraagt aandacht voor de theologische waarde van een kerkgebouw. „Het verwijst naar een dieper gelegen waarheid. Een kerk is de ziel van een wijk of stad.” Petter is behalve burgemeester ook theoloog. En voorzitter van de Task Force Toekomst Kerkgebouwen, een burgerinitiatief dat zich inzet voor het behoud van religieus erfgoed. Zo voert hij al jaren een „verbeten strijd” om het behoud van de rooms-katholieke Sint-Josephkerk in Dongen. De burgerlijke gemeente wees deze neogotische kerk aan als monument, maar nu dreigt het godshuis te moeten wijken voor een rotonde en nieuwbouw. Er loopt nog een gerechtelijke procedure.

UTRECHT - „De overheid moet veel meer verantwoordelijkheid voor het religieus erfgoed dragen. Wij redden het niet zelf.” Dat zei de Haarlemse bisschop mgr. J. Punt donderdag tijdens een bijeenkomst in Utrecht waarop de actie Kerkbalans 2008 van start ging.

Middelharnis, Dirksland, Brouwershaven, Waardenburg. J. G. Don stuurde foto’s van kerken in de provincies Zuid-Holland, Zeeland en Gelderland.

Kerkgebouw van de gereformeerde gemeente aan de Mozartsingel in Dirksland.

ENS - Lex Smid uit Abbotsford in Canada woonde jarenlang tegenover de Nederlandse hervormde kerk in Ens. Hij reageert (in het Engels) op het artikel ”Wonen in een kerk”, woensdag in het Reformatorisch Dagblad.

GRONINGEN - Organist Sietze de Vries (1973) neemt de komende tijd een dvd en drie cd’s op in Groningen. Daarop komen de mooiste historische kerken en orgels van de provincie te staan.

STOMPWIJK - De Laurentiuskerk in Stompwijk dateert uit 1873. Pastoor Joannes Canters (1870-1884) heeft de kerk laten bouwen.

Met de St. Jan in Gouda heb ik een speciale band. De kerk is ook heel bijzonder. Zij heeft het langste schip van Nederland (123 meter) en oude, wereldberoemde glazen.