22-05-2008 13:10
| gewijzigd 26-05-2008 11:04
| Niek Sterk
Fijn dat Zweden het begrip ”oorlogsreserve” in de Koude Oorlog ruim hanteerde. De Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij (ZLSM) betrok vier van haar vijf stoomlocomotieven uit Zweedse depots: prima spullen. „De toeristen waren er al, het mooiste landschap om met een stoomtrein te doorkruisen lag er klaar voor.” De treinen rijden inmiddels alweer dertien jaar.
In toptijden gaat de buurt wel eens een weekendje weg, vertelt Liesbet Vermeeren. Ze is hoofd marketing en pr bij de ZLSM. „Want 1600 bezoekers op één dag is wel wat veel van het goede voor de stationsomgeving van Simpelveld.” Misrijden naar die plek zal niemand lukken, de bruine borden met ”Miljoenenlijn” zijn ruim over het Limburgse dorp verspreid.
Van Koninginnedag tot eind oktober dokkeren de stoomtreinen ook op woensdag door de groene heuvels. Van Simpelveld naar Valkenburg en terug. Plus Simpelveld-Kerkrade vice versa. En van Simpelveld via Bocholtz naar het Duitse Vetschau en retour. Op beide laatste routes rijden vooral de rode Railbussen, waarvan de ZLSM er de nodige heeft. In juli en augustus is de donderdag een extra rijdag. Het hele jaar door is de stoomtreinmaatschappij soms op zaterdag actief en altijd op zondag. De website biedt de dienstregeling en alle aanvullingen daarop.
Wie van nostalgische treinen houdt, kan bij de ZLSM z’n hart ophalen. Wie er niet speciaal van houdt, gáát ervan houden. Dat gold tenminste Vermeeren zelf. „Ik kwam hier in 1995 in dienst, vers van de Bredase Hogeschool voor Toerisme. M’n stage deed ik elders, want de treinen reden toen nog niet, zelfs de concessie was nog niet toegekend.”
Sinds ze er zit, wil ze niet meer weg. „Ik was geen echte liefhebber, maar ik werd het. Het is fascinerend om te zien hoe dit bedrijf door 230 vrijwilligers draaiend wordt gehouden.” Het gesprek heeft plaats vóór Koninginnedag: op de emplacementen is het nog stil. De uitbater van de prachtige restauratie schrijft de aanbiedingen van vlaai en Kloosterbier op de terrasborden van perron 1.
Vijf banen
Op kantoor -eerste etage station Simpelveld- bezetten zes mensen vijf fte’s. De stichting ZLSM, die in 1988 werd opgericht, is eigenaar van al het materieel en van de baanvakken. Het station wordt gehuurd van de NS. De stichting is enig aandeelhouder van de bv die de lijn exploiteert en de zes mensen in dienst heeft. Zonder vrijwilligers zou er echter niet één trein van z’n plaats komen. Zij doen hun werk met liefde, trouw en ijver.
De lange weg naar een sluitende exploitatie was er een van bloed, zweet en tranen. De in 1988 gesloten Miljoenenlijn -feitelijk hoort die naam bij een grotendeels ander traject- moest van groenopslag en veel roest worden ontdaan en de onderhandelingen tussen ZLSM en NS waren „zwaar”, zeggen de annalen. Net voor de Kerstdagen van 1994 verleende Verkeer en Waterstaat de felbegeerde concessie. „De rijksoverheid zag de stoomtreindienst als een belangrijke bijdrage aan de verbreding van het toeristisch product Zuid-Limburg”, vertelt de museumgids 2007.
Een flink startkapitaal was nodig om de lijn nieuw leven in te blazen. Twee miljoen gulden kwam uit de zogeheten EFRO-pot (Europa), idem 2 miljoen van Economische Zaken en nog ruim 1 miljoen was de optelsom van wat provincie en betrokken gemeenten bijdroegen.
Candlelightritten
Haalbaarheidsstudies wezen in de richting van 150.000 enkele reizigers die jaarlijks nodig waren om te blijven drijven. Dat klopt aardig, zegt Vermeeren. „We spreken nu over kaartkopers in plaats van over reizigers. In de reguliere dienst tellen we 70.000 kaartkopers, doorgaans retours. Daar komen verhuur voor gezelschappen en andere speciale ritten bovenop. Dan gaat het om lunchtreinen, candlelightritten met diner, sinterklaastreinen en ”een dagje uit met Thomas”, de kinderhappening in oktober. Het kan allemaal nét uit. „Onze nettowinst over 2007 was een cijfer met twee nullen.”
In drie loodsen op wandelafstand van station Simpelveld is het echte werk te zien. In de kleine hal staan de locomotieven. Sommige glimmen en kunnen zó voor de sleep Belgische rijtuigen uit 1934 waarmee wordt gereden. Twee Zweedse sneltreinlocs, twee goederenlocomotieven: alle vier zijn ze geschikt voor de reizigersdienst, al zijn er nu twee in onderhoud. De vijfde loc is van Engelse origine en wacht in onttakelde toestand op betere tijden. „Een zadeltanklocomotief.” Ook beschikt de ZLSM over diverse leuke diesels voor rangeerwerk en een serie Duitse Railbussen.
Koningin Beatrix
Belgische rijtuigen, twee luxe Pullmans, een DE II (voorheen Blauwe Engel): het materieel glimt en is gebruiksklaar of wacht in doffe toestand in twee hallen op restauratie. In de werkplaatsen zijn altijd mensen bezig. Hier brengen interieurbouwers een Pullmanrestauratiewagen terug in originele staat, daar zuigt iemand het tapijt van de andere Pullman die zaterdag de dinerrit rijdt. Maurice -zonder ZLSM zou hij in de sociale werkplaats hebben gewerkt- is apetrots op z’n baan. „Koningin Beatrix reed mee toen ze in haar jubileumjaar bij ons was. In déze stoel zat ze.”
Buiten zijn drie senioren van de ”rode ploeg” -codenaam voor seinwezen en wissels- bezig met het aansluiten van een extra wissel. Niks elektronica: gewoon de oude techniek van ijzeren draden die via een ingenieus systeem richting een Simpelveldse seinpost lopen. „Ik kwam ooit zó bij de NS vandaan om een paar weken advies te geven. Inmiddels loop ik hier elf jaar”, aldus de 68-jarige Pie Soudant.
Tandarts
Heeft deze vrijwilliger een spoorachtergrond, voor veel anderen geldt dat niet. „Laboranten, boekhouders, een tandarts: de club is heel divers”, zegt Vermeeren. „Van ongeletterd tot zeer geleerd. Wat hen bindt, is de liefde voor oude treinen. We hebben clusters voor natuurbeheer, werkplaats, baanonderhoud, rijdend personeel, treinpersoneel, lokettisten, horeca en voor verkoop en marketing.”
Vanuit kantoor wordt ervoor gezorgd dat de machine geolied draait. „Vrijwilliger zijn, houdt geen vrijblijvendheid in. Want als de stoker of machinist ontbreekt, staat alles stil.” Velen komen uit het zuiden, maar anderen van elders. „De verste medewerker woont in Zwitserland.” Wie van ver komt, kan tijdens de werkperiode een bedje boeken in het stationgebouw.
Stilstand is achteruitgang: als dat ergens geldt, dan wel bij een stoomtreinmaatschappij. De wensenlijst is lang en divers, zegt Vermeeren. Zo wil de ZLSM op termijn het stationsgebouw in originele staat terugbrengen. Daarvoor dienen er aan beide kanten gedeelten te verrijzen die eerder werden afgebroken. Oude foto’s en tekeningen zijn daarbij leidend.
Wandelkaart
„De stoomtrein moet een beleving zijn. Station Simpelveld kan een omgeving worden waar mensen een lange dag doorbrengen. Met een treintje rijden is leuk, maar je moet meer hebben dan dat. Vandaar dat we nu ook arrangementen bieden, bijvoorbeeld samen met rederij Stiphout uit Maastricht. Rondvaartboot, Amerikaanse schoolbus, stoomtrein, culinaire stop. Of ”Wandelen langs de Miljoenenlijn”. Mensen kopen een wandelkaart met alle spoor- en wandeltrajecten er op. Een paar haltes treinen en dan heerlijk terugwandelen.”
Meer informatie: www.miljoenenlijn.nl, 045-5440018.
Omdat er meer is dan stoomtreinen
Wijngoed Fromberg. Te midden van het bronsgroen eikenhout en het vakwerk ligt in het Limburgse heuvelland tussen de dorpjes Ubachsberg en Wijlre de Fromberg. Met op de zuidelijke helling de 2,5 hectare grote wijngaard van de familie Wiertz uit Ubachsberg. Rondleidingen zijn er voor groepen van minimaal vijftien personen. Meer informatie: www.fromberg.nl.
Thermenmuseum. Hartje Heerlen. Lucius in Coriovallum, het Romeinse Heerlen dat meer dan 2000 jaar geleden ontstond. Pottenbakker Lucius woonde en werkte er. De thermen werden in 1940 opgegraven en zijn sinds 1977 te bekijken. Meer informatie: www.thermenmuseum.nl.
Agogo Valkenburg. Kabelbaan, rodelbaan, uitkijktoren en tokkelbaan. Met hoge snelheid naar beneden, met de sleeplift weer omhoog. Vanuit de top van de Wilhelminatoren een adembenemend uitzicht over Valkenburg en Geuldal. Meer informatie: www.agogovalkenburg.nl.
Steenkolenmijn Valkenburg. Op zoek naar het zwarte goud. Historie, maar in tijden van schaarse olie misschien ook weer toekomst. Inclusief een film over De Staats Mijnen (DSM) duurt een rondleiding ongeveer vijf kwartier.Meer informatie: www.steenkolenmijn.nl.
Industrion. Beleven, onderzoeken en ontdekken. Meer dan een museum. Met een wisselexpositie, een laboratorium en een scienceshow. Hoe werkt een krukas en hoe valt statische elektriciteit te gebruiken? Meer informatie: www.industrion.nl.
