Algemeen

De stemmen van ‘de Gysbrecht’

De stemmen van ‘de Gysbrecht’ -  Promovendus Marco Prandoni: „Het erfgoed van de jaren zestig heeft de Nederlandse mentaliteit op een definitieve manier veranderd. Nederland is werkelijk een maatschappij van tolerantie en gelijke kansen voor bijvoorbeeld mannen en vrouwen.” Foto RD

Promovendus Marco Prandoni: „Het erfgoed van de jaren zestig heeft de Nederlandse mentaliteit op een definitieve manier veranderd. Nederland is werkelijk een maatschappij van tolerantie en gelijke kansen voor bijvoorbeeld mannen en vrouwen.” Foto RD

Zo’n tien jaar geleden begon Marco Prandoni (29) aan de universiteit van Padua aan de studie klassieke talen. Als bijvak koos hij Nederlandse taal- en letterkunde. Maar inmiddels is dat bijvak hoofdzaak geworden: komende vrijdag promoveert Prandoni in Utrecht op Vondels ”Gysbrecht van Aemstel”.

Marco Prandoni spreekt niet alleen perfect Nederlands -met typisch Italiaanse cadans- maar is ook beter dan menig vaderlandse neerlandicus ingevoerd in de Nederlandse historische letterkunde; hij kent de Hollandse klassiekers op z’n duimpje. Behalve Vondels ”Gysbrecht van Aemstel” vertaalde hij ”Nagelaten dagen” van Marga Minco in het Italiaans. Gepassioneerd staaft hij zijn betogen met fragmenten uit de Nederlandse historische literatuur. Hooft, ’de Reynaert’, Bredero; hij kent ze op zijn duimpje. Maar Vondels ”Gysbrecht van Aemstel” is Prandoni’s specialiteit. De neerlandicus onderzocht Vondels tragedie onder andere op intertekstualiteit en genderrepresentatie. Vrijdag verdedigt hij onder leiding van professor Lia van Gemert -sinds kort hoogleraar historische Nederlandse letterkunde aan de UvA- zijn dissertatie over ’de Gysbrecht’ aan de universiteit Utrecht.

Vanwaar die interesse voor de Nederlandse literatuur?

„Als kind kwam ik regelmatig in Nederland, toen mijn vader promoveerde aan de universiteit van Amsterdam. Zo is de band met Nederland dus ontstaan. Bovendien was ik altijd erg geïnteresseerd in de kleinere taalgebieden. Dus ging ik naast mijn studie klassieke talen Nederlands doen.”

Nederlands studeren in Italië; hoe ziet dat eruit?

„We begonnen met taalverwerving. Dat ging vanaf de eerste dag in het Nederlands. Ook lazen we literatuur, aanvankelijk weliswaar in Italiaanse vertaling. We hadden les van Nederlandse docenten, met hun eigen specialisatie. In mijn eerste jaar lazen we veel koloniale literatuur, over voormalig Nederlands-Indië. Later kregen we les over de Tachtigers. In 2005 kwam Ton Anbeek een jaar naar Italië voor de colleges moderne literatuur. Een belangrijk studieboek was ”Literature of the low countries”, van Reinder Meijer.”

Je geeft nu zelf Nederlands aan de universiteit van Padua. Wat wil je je studenten meegeven?

„Ik heb een tijdelijke aanstelling en geef lessen taalverwerving. Het gaat me niet alleen om de taal, maar ook om de cultuur. De Nederlandse mentaliteitsgeschiedenis is heel anders dan de Italiaanse. Door de geografische omstandigheden, de strijd tegen het water, is een sterk gevoel van gemeenschappelijkheid gegroeid. Dat heeft geleid tot een ver doorgevoerd gelijkheidsdenken. Door de lessen taal en cultuur hoop ik de studenten toegang te geven tot deze, zo andere, Nederlandse cultuurgeschiedenis.”

Hoe heb je zelf de kennismaking met de Nederlandse gewoonten ervaren?

„De beelden die de Italianen hebben van Nederland, kloppen. Het land is veel minder patriarchaal dan bijvoorbeeld Italië. Nederland is werkelijk een maatschappij van tolerantie en gelijke kansen voor bijvoorbeeld mannen en vrouwen. Het erfgoed van de jaren zestig heeft de mentaliteit op een definitieve manier veranderd. In Italië is de samenleving veel hiërarchischer. De verhoudingen zijn minder egalitair en merites zijn belangrijker. Ik heb veel waardering voor de Nederlandse verworvenheden. Anderzijds: tolerantie kan ook onverschilligheid in de hand werken. Vaste waarden en een patriarchaal patroon met sterke familiebanden geven je ook een fundament. Het biedt geborgenheid in de klappen van het leven. Ik probeer een balans te zoeken tussen die twee uitersten.”

Wat vind je van het onderwijs op de Nederlandse universiteiten?

„Het is geweldig. Het onderwijssysteem is gericht op actieve kennis: studenten moeten zelf aan de slag. In Italië is dat anders: de colleges zijn monologen van de docent. Tijdens een tentamen slaat de docent willekeurig een boek open, legt het voor de student neer en zegt: becommentarieer deze tekst. Dat is dus meer een herhaling van de aangereikte kennis van de docent.”

In je proefschrift benader je historisch toneel vanuit moderne invalshoeken zoals genderonderzoek en intertekstualiteit. Vanwaar deze keuze?

„De literatuurgeschiedenis analyseren vanuit een historiserende benadering -dus onderzoek op basis van de toenmalige literaire theorieën- is te beperkt. Ik wilde de ”Gysbrecht” toelichten met behulp van moderne filosofie en literatuurwetenschap en dan interpreteren.”

Wat spreekt je aan in de ”Gysbrecht van Aemstel”?

„De innerlijke tegenstrijdigheid. Er is een veelheid van stemmen, visies, karakters en wereldbeelden, die het stuk heel boeiend maken. Daarbij botsen soms christelijke en heidense waarden met elkaar. Bovendien klinken er allerlei stemmen in de tragedie van literaire teksten uit de hele westerse literatuur.”

De ”Gysbrecht” in het Italiaans

Voor de vakgroep Nederlands aan de universiteit van Padua vertaalde Marco Prandoni de ”Gysbrecht van Aemstel” in het Italiaans. Een bekend fragment uit de ”Gysbrecht” is het gedicht ”Waer werd oprechter trouw”, dat de huwelijkband tussen man en vrouw bejubelt. In het Italiaans ziet dat er zo uit:

Waer werd oprechter trouw

Dan tusschen man en vrouw

Ter wereld ooit gevonden?

Twee zielen gloende aen een gesmeed,

Of vast geschakelt en verbonden

In lief en leed.

(…) Dit is het krachtigste ciment

Dat harten bind, als muuren breecken

Tot puin in ’t end.

Dove mai al mondo

Si è trovata fedeltà

Piu` sincera che tra moglie e marito?

Due anime fuse ardentemente in una

O intrecciate e unite

Nella gioia e nel dolore. (…)

Non esiste cemento piú fortea unire i cuori,

quando le mura crollano in polvere, alla fine.

In zijn proefschrift ”Een mozaïek van stemmen. Verbeeldend lezen in Vondels Gysbrecht van Aemstel”, belicht Marco Prandoni de interpretatiegeschiedenis van Vondels ”Gysbrecht van Aemstel”. Daarbij gaat hij uitgebreid in op de intertekstuele relatie tussen deze tragedie en Vergellius’ ”Aeneis”. Ook de relatie met de tragedies over de moord op Willem van Oranje en het Reynaertverhaal komen aan de orde. Daarnaast onderzoekt Prandoni de genderrepresentatie van de vrouwelijke hoofdpersoon in de tragedie.

N.a.v. Marco Prandoni, ”Een mozaïek van stemmen. Verbeeldend lezen in Vondels Gysbrecht van Aemstel”; uitgeverij Verloren, Amsterdam, 2007; ISBN 978 90 8704 022 2; 208 blz.; € 20,-.

Verstuur dit artikel naar:
 *
 *
 *
 *
 
Knipsels