Ruim 12.000 kilometer aan gasleidingen ligt er kriskras door Nederland. Die liggen daar tamelijk veilig. Dat moet ook wel, want het hoeft maar op één plekje mis te gaan en het gas ontsnapt. Met alle gevolgen van dien: een hele regio zonder gas, of zelfs een explosie. Daarom houdt Gasunie iedereen die in de buurt van de leidingen wil graven, nauwgezet in de gaten. Letterlijk, vanuit de lucht.
„Daar, een grondroerder.” Piloot Sebastiaan Hartog maakt een scherpe bocht met zijn Robinson R44-helikopter. Wie dat niet is gewend, voelt onmiddellijk hevig protest van zijn maag. Hartog heeft er geen last van; hij doet niet anders.
De „grondroerder” blijkt een witte vrachtwagen te zijn aan de rand van een weiland bij Groningen, van waaruit grondmetingen gedaan worden voor een nieuwe woonwijk.
Allemaal prima, vindt Gasunie, maar niet in de directe omgeving van een gasleiding. En zeker niet pal erboven. „Want dan kan er schade aan de leiding ontstaan. Als er geen adequate maatregelen genomen worden, kan die schade zelfs gasuitstroom tot gevolg hebben”, zegt manager tracébeheer Fokke de Jong van Gasunie.
En waar gasuitstroom toe kan leiden, „dat kun je wel aan de fantasie overlaten”, vindt De Jong. Of aan de geschiedenis. In het Belgische Gellingen kwamen in 2004 nog meer dan twintig mensen om het leven door een enorme gasexplosie. Een veelvoud raakte gewond. De oorzaak: graafschade aan een pijpleiding. „Zo’n verhaal is voor ons een nachtmerrie”, knikt De Jong. „Hoe klein de kans ook is, je kunt helaas nooit zeggen dat het niet zal gebeuren. Juist daarom beseffen we de noodzaak van alle veiligheidsmaatregelen van Gasunie.”
Exacte coördinaten
De werklui die bij Groningen grondmetingen uitvoeren voor een nieuwe woonwijk blijken gelukkig op tientallen meters afstand van een pijpleiding bezig te zijn. Piloot Hartog ziet dan ook geen reden om zijn helikopter stante pede aan de grond te zetten. Wel maakt hij een foto van de werkzaamheden, die hij via zijn boordcomputer, met de exacte coördinaten, doorstuurt naar het hoofdkantoor van Gasunie.
Hartog zit zo’n beetje iedere dag in de lucht, op zoek naar dit soort zaken. De 12.000 kilometer gasleiding die door heel Nederland ligt, wordt iedere twee weken van bovenaf nauwgezet geïnspecteerd. Met de inzet van diverse helikopters, die Gasunie –inclusief piloten– huurt bij het bedrijf Helicon, blijft een graafactiviteit rond de leidingen niet gauw onopgemerkt.
En zo moet het ook, benadrukt tracémanager De Jong. „Door voortdurend intensief te controleren, kunnen we het aantal schades aan de leidingen behoorlijk terugbrengen. In 2005 lag dat aantal op 20 tot 25 schademeldingen per jaar. Toen hebben we ons het doel gesteld om het in 2010 te halveren. Dat is nu al gelukt. Vorig jaar zaten we op tien schades, het jaar daarvoor op negen.” Slechts een van die tien schades van vorig jaar had ook daadwerkelijk gasuitstroom tot gevolg. De Jong: „Dat is te danken aan het uitgebreide bewakingssysteem.”
Hartog en zijn collega’s weten in de lucht precies waar de leidingen liggen, met dank aan het geavanceerde computersysteem aan boord. Bovendien staan op veel plaatsen nog altijd de bekende paaltjes met gele dakjes, waarop de piloten zich vroeger oriënteerden.
Slechts een klein deel –zo’n 175 van de 12.000 kilometer– kan niet vanuit de lucht geïnspecteerd worden, omdat er voor die gebieden beperkingen gelden. Zo is er een aantal industriële complexen waarboven niet gevlogen mag worden. Hetzelfde geldt voor de directe omgeving van luchthavens, waar een heli makkelijk de start- en landingsroutes zou kunnen doorkruisen.
Die 175 kilometer wordt per auto geïnspecteerd. Maar inspecties vanaf de weg zijn een stuk minder aantrekkelijk. „Niets is zo efficiënt als inspectie vanuit de lucht”, zegt piloot Hartog. „Je hebt een fantastisch overzicht. Bovendien lopen de leidingen overal doorheen, ze lopen zelden keurig langs een weg.”
Een hoogst enkele keer reageert de omgeving volgens Hartog op de tweewekelijkse verschijning van de helikopter. Meestal wordt dan de vraag gesteld wat de heli iedere keer zo nodig moet komen doen. Maar veel vaker zijn de reacties positief, is zijn ervaring. „Een boer en boerin in Friesland komen, weer of geen weer, altijd naar buiten als we overvliegen. Dan zwaaien ze met een grote Friese vlag. Zulke mensen noemen we de fanclub.” Tracémanager De Jong: „En als er toch klachten komen, proberen we daar zo veel mogelijk rekening mee te houden door bijvoorbeeld op een iets andere plaats over te vliegen.”
Acuut gevaar
Dat de inspecties niet voor niets zijn, blijkt intussen uit de cijfers: enkele tientallen keren per jaar zetten de piloten hun heli’s direct aan de grond omdat er acuut gevaar dreigt. En niet minder dan 3000 keer per jaar geven ze, voorzien van foto’s, meldingen door aan het hoofdkantoor.
Daar zoeken medewerkers uit of de grondroerder via het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC) een –verplichte– melding heeft gedaan van zijn graafwerk. Is dat niet het geval, dan blijft dat nu nog zonder gevolgen voor de grondroerder – zolang hij tenminste geen schade aan de leidingen heeft veroorzaakt.
Maar straks gaat de Gasunie overtreders ook doorspelen aan het Agentschap Telecom, zegt De Jong. „Dat agentschap kun je zien als de graafpolitie. Heb je dan je graafwerk niet gemeld, dan kun je een flinke boete verwachten.”
