29-05-2009 09:51
| Drs. H. D. Keus-Jonker
Mijn zoontje van vijf wordt ondeugend, probeert mij uit zodra we in een winkel zijn en ook als we visite hebben. Daar kun je de klok op gelijkzetten. Hij brengt mij in verlegenheid waar andere mensen bij zijn. Het lijkt wel of hij doorheeft dat ik hem niet tot de orde roep en geen straf durf te geven waar andere mensen bij zijn. Hoe ga ik hiermee om?
Het gedrag van deze jongen is geen onbekend verschijnsel. Wie in het dagelijks leven zijn ogen de kost geeft, kan dit gedrag waarnemen in situaties waarin ouders en kinderen samen zijn, zoals in openbare gelegenheden en winkels.
Veel ouders vinden het moeilijk om hun kind in het openbaar en in het bijzijn van anderen tot de orde te roepen. Ze durven niet op te treden omdat ze denken dat ze in de ogen van anderen geen goede ouders zijn.
Dit is een ernstige misvatting. Kinderen zijn juist het beste gebaat bij een duidelijke, consequente opvoeding. Wat in het algemeen thuis geldt, geldt ook in het openbaar.
Heer en meester
Het kan zijn dat ouders thuis goed gedrag kunnen afdwingen, maar dat het kind zijn gang kan gaan als er anderen bij zijn. Op deze manier ervaart het kind dat er bepaalde situaties zijn waarin het kan doen en laten wat het zelf wil. Er wordt toch niet ingegrepen. Het kind is dan heer en meester. De vraagstelster geeft zelf al aan dat haar zoontje dit doorheeft en dat hij ongehinderd zijn gang kan gaan.
Openbare gelegenheden bieden enorme mogelijkheden tot het verleggen van grenzen. Kinderen zoeken de grenzen op. Wanneer ouders geen grenzen stellen, krijgt het kind alle ruimte om te doen wat in hem opkomt. Dit geldt voor openbare gelegenheden maar ook wanneer er bezoek is.
Kinderen zijn slim en hebben dit al snel door. Ze grijpen bijvoorbeeld naar snoepgoed in de winkel of zeggen brutale dingen, wat ze thuis niet zouden doen.
Kinderen gaan dit soort gedrag vertonen wanneer ze twijfelen aan de vastberadenheid van hun ouders. Ze voelen zich dan de baas over hun ouders, ze hebben hen in hun macht. Dit is te zien bij kinderen die iets willen en dat in eerste instantie niet krijgen. Ze gaan schreeuwen of op de grond liggen. Zo dwingen ze hun ouders niet op te treden, niet standvastig te zijn, maar toe te geven aan hun eisen. En ouders géven vaak toe aan de eisen van hun kinderen omdat ze bang zijn voor kritiek van omstanders. Doordat ze in het openbaar anders optreden dan thuis, zorgen ze –onbedoeld– voor vrijplaatsen in de opvoeding.
Een oplossing kan heel eenvoudig zijn. Kinderen moeten duidelijk weten en ervaren dat regels die thuis gelden ook in het openbaar gelden. Opvoeders hebben de opdracht hun kinderen regels bij te brengen en die te handhaven. Worden de afgesproken regels overtreden, dan is de opvoeder verplicht op te treden, zowel in huis als daarbuiten en wanneer er bezoek is.
Stel dat ouders met hun kind hebben afgesproken dat het in winkels niet mag zeuren om een ijsje. In de supermarkt overtreedt het kind deze regel. Een ouder dient dan te zeggen: „Wat hadden we afgesproken?” Hij of zij geeft dus een herinnering. Dit kan al voldoende zijn.
Zeurt het kind echter weer dan kan de ouder zoiets zeggen als: „Ik wil dit niet meer horen, afgelopen.” Hij of zij kan er eventueel nog een ernstige waarschuwing aan toevoegen: „Als je weer zeurt, ga je direct na het eten naar bed.” Het kind weet dan het nu afgelopen moet zijn met dat gedrag. Zeurt het toch weer, dan dienen de ouders daar niet meer op in te gaan, consequent in hun optreden te zijn en de straf uit te voeren: na het eten gaat het kind direct naar bed. Het leert daarvan dat het niet kan doen en laten wat het wil, maar dat het zich heeft te houden aan aanspraken en regels.
Duidelijk en consequent optreden zal het gedrag van kinderen in het openbaar en thuis –ook als er bezoek is– stuur en richting geven.
Huisbezoek
Leerkrachten van basisscholen komen deze problematiek nogal eens tegen als ze bij een leerling op huisbezoek zijn. De moeder kan zich dan onzeker voelen en durft niet goed op te treden. Ze denkt wellicht dat de leerkracht haar onaardig vindt. Kinderen voelen dat aan en worden dan vaak juist lastiger omdat de grenzen onduidelijk zijn en ze vrij spel lijken te hebben.
Het is wel belangrijk dat ouders zich afvragen of hun optreden thuis, in het openbaar en in het bijzijn van anderen mag worden gezien. Wanneer zij thuis op een vrij harde, onzorgvuldige of schreeuwerige manier met hun kinderen omgaan, is het voor te stellen dat ouders dit gedrag niet graag laten zien waar anderen bij zijn.
Het is wijs als ouders zichzelf de vraag stellen of dit verschil in optreden wel goed is en zich bewust worden van hun opvoedingsstijl. Kinderen ervaren anders inconsequent handelen. Dat kan hen onzeker maken, maar ook brutaal. Ook kan het er juist voor zorgen dat ze zich anders gaan gedragen omdát hun ouders anders optreden. Een inconsequente opvoeding dwingt bij kinderen geen respect af. Het is van belang dat ouders zo veel mogelijk consequent proberen te handelen en durven op te treden, zodat hun kind weet waar het aan toe is. Ze dienen dit wel op een rustige manier te doen.
Opvoeden is hard werken en vergt betrokkenheid op het kind. Ouders moeten niet de ambitie hebben vrienden te worden van hun kinderen. Dat is voor anderen weggelegd. Kinderen willen gewoon dat ouders óúders blijven. Ze willen dat die grenzen aangeven. Dat maakt hen tot kinderen, daar hebben ze recht op. Ouders moeten zich geen onzekerheid laten aanpraten.
Tips
Stel haalbare regels, zowel voor thuis als elders.
Durf op te treden wanneer er sprake is van een overtreding.
Ga niet dreigen, maar treed handelend op.
Maak van tevoren duidelijke afspraken en zeg wat de consequenties bij niet luisteren zijn.
Geef niet toe aan gezeur van het kind als het in de winkel iets wil hebben.
