Een heftig debat was het, de discussie in de Tweede Kamer over het homohuwelijk op 5 en 6 september 2000. D66-Kamerlid Dittrich sprak van „het indrukwekkendste debat in de zes jaar dat ik in de Kamer zit.” En Schutte, woordvoerder namens GPV en RPF, zei dat hij met zijn twintig jaar ervaring zelden een debat had meegemaakt waarin de standpunten zo onoverbrugbaar waren: „Het christelijk geloof tegenover een paars geloof.”
De Tweede Kamer stemde ondanks felle protesten met een overweldigende meerderheid in met openstelling van het huwelijk voor homoparen; 113 stemmen van PvdA, VVD, D66, GroenLinks en SP tegen 37 stemmen van de fracties van CDA, RPF en GPV en SGP.
Aanvankelijk leken ook gewetensbezwaarde ambtenaren homohuwelijken te moeten voltrekken. De verantwoordelijke staatssecretaris van Justitie, Cohen, hanteerde in navolging van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de stelregel: „Wet is wet.” Ambtenaren dienden volgens hem „conform hun wettelijke taakstelling” te handelen - gewetensbezwaard of niet.
In het debat op 6 september kwam Cohen daarvan terug. Hij gaf aan dat zijn „harde” standpunt niet houdbaar was. „Het gaat erom dat op een praktische manier tegemoetgekomen kan worden aan ernstige gewetensbezwaren”, zei hij toen. Opvallend is dat zijn partij, de PvdA, en de VVD volhardden in hun onverzoenlijke opstelling.
SGP-Kamerlid Van der Staaij drong nog aan op een wettelijke regeling. Cohen zag daar de meerwaarde niet van in. Als een ambtenaar een homohuwelijk niet wil voltrekken, kan iemand anders wel even inspringen, desnoods vanuit een andere gemeente, zei de staatssecretaris.
Drie maanden later, op 19 december, herhaalde Cohen zijn standpunt in de Eerste Kamer. Nu was hij nog stelliger. „Respect voor godsdienstige opvattingen moet tot tolerantie, of zo men wil, liberaliteit leiden.” Ook Amsterdam moet zich aan die liberaliteit houden, voegde hij er nog aan toe. „Desnoods ben ik daar zelf bij.” Een GroenLinkssenator vroeg om het beroep op gewetensbezwaren alleen toe te staan aan zittende ambtenaren en niet aan toekomstige. Cohen: „Ik zie niet in dat in dit opzicht onderscheid gemaakt zou moeten worden.”
Na de presentatie van het regeerakkoord in de tuin van het Catshuis, een paar weken geleden, ontbrandde de discussie over het homohuwelijk opnieuw.
De huidige burgemeester Cohen zegt iets anders dan de toenmalige staatssecretaris Cohen. Hij wil geen ruimte meer bieden voor gewetensbezwaarde ambtenaren: „Wet is wet” ten slotte.
