20-07-2005 11:25
| W. van Hengel
DIEMEN - De relatief nieuwe cholesterolverlager rosuvastatine (merknaam Crestor) ligt onder vuur. „De werkzaamheid is onvoldoende bewezen.” Er is bovendien „een risico op ernstige bijwerkingen bij onjuist voorschrijven.” Er zijn bewezen goede en veilige andere cholesterolverlagers. Toch schrijven veel cardiologen en huisartsen recepten uit voor Crestor. Hoe dat komt? „Effectieve marketing door producent AstraZeneca.”
De kritiek van de hoofdredacteur van het Geneesmiddelenbulletin, drs. D. Bijl, op het farmaceutische bedrijf en op collega’s is niet mals. Hij becijfert dat Crestor in 2004 maar liefst 390.680 keer aan patiënten werd voorgeschreven. „En dat terwijl er nog geen enkel onderzoek is gepubliceerd dat harde uitkomsten bevat als het gaat om de werkzaamheid”, aldus Bijl.
Crestor is een relatief nieuwe krachtige cholesterolverlager. Twee jaar geleden kwam het middel op de markt. In 2004 belandde het in de verdachtenbank na dertien meldingen van ernstige bijwerkingen in de vorm van afbraak van spierweefsel (rabdomyolyse). Bij vrijwel alle patiënten was Crestor niet gebruikt op de manier zoals in de productinformatie stond voorgeschreven. Zo was een overleden Nederlandse patiënt bijvoorbeeld 79 jaar, terwijl in de bijsluiter van Crestor staat vermeld dat het middel niet mag worden geslikt door 70-plussers. Ook mag Crestor bij de start alleen worden voorgeschreven in een dosering van 10 milligram. Na vier weken mag die hoeveelheid, als dat nodig is, worden verhoogd naar 20 milligram. Bij de patiënten met rabdomyolyse werd echter soms gestart met 40 milligram of zelfs 80 milligram. In het laatste geval is sprake van een grove fout, want 80 milligram is geen geregistreerde dosering.
Al snel werd de link gelegd met de cholesterolverlager Lipobay van Bayer, die in 2002 van de markt werd gehaald vanwege dezelfde ernstige bijwerking, waarvan duizenden patiënten de dupe dan wel het slachtoffer zijn geworden.
Huisarts Hans van der Linde uit Capelle aan de IJssel bindt in het artsenblad Medisch Contact de kat de bel aan. „Crestor is officieel geregistreerd, dus zorgvuldig getest, maar er bestaan geen langdurige, grootschalige vervolgstudies. Het middel is dus niet bewezen veilig en effectief op harde eindpunten”, aldus Van der Linde.
Desondanks belandt de naam Crestor vaak op recepten dankzij een intensieve marketingcampagne van de fabrikant. Internisten en cardiologen schrijven het middel veelvuldig voor en huisartsen gaan daarmee door. „De behandeling van de Nederlandse bevolking met Crestor is in volle gang. Kerngezonde mensen worden preventief blootgesteld aan een middel dat niet bewezen veilig is en niet bewezen effectief op harde eindpunten. Dat terwijl veilige en effectieve middelen voorhanden zijn.”
In een reactie noemt dr. J. S. Wiering, medisch directeur van AstraZeneca, de uitlatingen van Van der Linde „ongefundeerd en suggestief. Zonder onderbouwing trekt hij de langetermijneffectiviteit en de veiligheid van Crestor in twijfel”, aldus Wiering.
Hij wijst erop dat het effect van cholesterolverlagende middelen op het voorkomen van hart- en vaatziekten een klasse-effect is en dus geldt voor alle cholesterolverlagers. Dat effect hoeft daarom volgens Wiering niet apart te worden aangetoond. Het veiligheidsprofiel van Crestor is bovendien vergelijkbaar met dat van andere cholesterolverlagers. Het middel is bovendien de „krachtigste cholesterolverlager.”
Van der Linde is het niet eens met dit standpunt. Hij wijst op het Geneesmiddelenbulletin van januari 2005, waarin staat dat de werkzaamheid van Crestor niet is aangetoond en dat van een groepseffect van statines geen sprake is. „Alleen van pravastatine (merknaam Selektine), simvastatine (Zocor) en deels van atorvastatine (Lipitor) is de werkzaamheid aangetoond. Dit geldt niet voor de andere cholesterolverlagers en dus ook niet voor Crestor”, aldus Van der Linde.
Hij noemt het zonder noodzaak preventief voorschrijven van Crestor aan gezonde mensen „volstrekt onverantwoord.” „Om commerciële redenen worden wereldwijd miljoenen mensen onnodig blootgesteld aan een gemodificeerd (gewijzigd, WvH) succesmolecuul.” Van der Linde wijst op de mogelijke gevolgen en noemt als voorbeeld onder meer de gang van zaken rond Vioxx en Lipobay, middelen die de afgelopen jaren van de markt zijn gehaald.
De huisarts uit Capelle krijgt in Medisch Contact bijval van prof. dr. Siep Thomas, hoogleraar huisartsgeneeskunde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. De zorgen over de veiligheid van Crestor komen volgens Thomas niet uit de lucht vallen. Medisch directeur Wiering van AstraZeneca omzeilt het argument van Van der Linde dat er geen harde cijfers zijn omtrent de werkzaamheid van Crestor, aldus Thomas. De cijfers waarmee Wiering zelf komt aandragen, kwalificeert Thomas als „data met een onduidelijke zeggingskracht.”
Ook dr. K. Hoogenberg, internist, endocrinoloog en vasculair geneeskundige in het Groningse Martini Ziekenhuis, doet een stevige duit in het zakje. Hij noemt de argumenten van Wiering ongefundeerd en suggestief. „Artsen die Crestor voorschrijven, tonen dat zij gevoelig zijn voor marketingclaims. Ik laat me niet imponeren door de farmaceutische marketing en adviseer alleen bekende cholesterolverlagers met een bewezen werking voor te schrijven.” Dat behelst tegelijk een advies richting patiënten: in plaats van ”voor te schrijven” kan ook worden gelezen: ”te slikken”. Het betekent dat patiënten die Crestor gebruiken, hun arts beter om een andere cholesterolverlager kunnen vragen.
