Nieuwsgierig steekt een jongetje zijn hoofd in de enorme uitlaat. Hier en daar flitst een fototoestel om de F-16 in opbouw vast te leggen. De kist doet ook zonder vleugels wat-ie moet doen: publiek trekken. Er gaat echter flink wat aan vooraf voor hij in vol ornaat op de Wegwijsbeurs staat te pronken.
Het is een raar gezicht, een vliegtuigromp op een vrachtwagen. Het militaire toestel mist vleugels en staartstuk, die liggen op de wagen erachter. Halverwege de morgen komt het kleine konvooi druipnat aan bij hal 3 van de Utrechtse Jaarbeurs. Maar daarmee is het gevechtsvliegtuig nog niet binnen. En al helemaal niet compleet. Tijd om deze bouwdoos in elkaar te gaan zetten.
Eigenlijk zijn het maar een paar stukken waarin de F-16 vervoerd wordt. Zodra het grootste onderdeel, de romp, binnen is, tillen twee hijskranen het gevaarte omhoog. Met de nodige voorzichtigheid rijdt de vrachtwagen onder de romp vandaan. Een militair grijpt een ijzeren stang en begint te pompen. Een hydraulisch systeem treedt in werking en binnen enkele minuten verschijnt het landingsgestel. Ook het voorwiel komt tevoorschijn en met een flinke trap staat hij op zijn plek. De vleugelloze jager staat op zijn pootjes.
Het landingsgestel is voor dit demotoestel iets aangepast, zegt sergeant-majoor Peter Bakker, coördinator bergingsdienst van de Koninklijke Luchtmacht. „We hebben er een handbediening ingezet, zodat de jongens het eenvoudig kunnen uitklappen. Zoals je ziet is dat erg handig.”
Wat er precies met het toestel is gebeurd en welke missies het heeft gevlogen, weet Bakker niet. Ook de aanwezige luchtmacht-woordvoerder heeft weinig informatie. Wel weet hij dat het toestel in oktober 1981 in gebruik is genomen en in 2001 is uitgefaseerd. Sindsdien doet de kist dienst als demo-exemplaar. Bakker: „Hij gaat tussen de twaalf en de vijftien keer per jaar mee op pad voor beurzen, tentoonstellingen en open dagen van de luchtmacht. Als bergingsdienst brengen we hem, we bouwen hem op en na afloop is het een kwestie van demonteren en opladen.”
Hoog tijd om weer verder te gaan, want de romp staat er nog steeds wat verloren bij, zonder zijn vleugels en staart. Bakker loopt alweer bedrijvig rond, geeft hier een aanwijzing, helpt daar een handje mee. Al snel hangt de eerste vleugel te bungelen achter de takelwagen. Stapje voor stapje rijdt het geheel hal 3 binnen. Een militair zit al op het toestel met bouten en moeren in zijn hand om de vleugel te monteren op de J-248, zoals het toestel op de Wegwijsbeurs heet.
Uiterst nauwkeurig manoeuvreert de kraanmachinist de vleugel tot voor de bevestigingsgaten. Daarna is het nog een kwestie van bouten aandraaien, de afwerkplaten erover en op naar de volgende vleugel. Sergeant-majoor Bakker: „We werken met een team van vier man. Als alles meezit, staat de kist na twee uur klaar op zijn plek.” Nu duurt het evenwel een stuk langer, omdat de takelwagen weinig ruimte heeft en steeds van de ene naar de andere hal moet rijden om een onderdeel op te halen.
De Koninklijke Luchtmacht houdt 87 F-16’s in de lucht. In Afghanistan bijvoorbeeld zet Defensie het toestel in voor de zogeheten ”show of force”. Hierbij is alleen al de aanwezigheid voldoende om vijandige troepen op meer vreedzame gedachten te brengen. Een keertje laag overvliegen schrikt in veel gevallen al voldoende af. Alleen in noodgevallen voert de piloot een precisiebombardement uit. Hij ondersteunt met zijn machine ook eigen grondtroepen en is heer en meester in de lucht.
Verkennen doet de F-16 ook, met name in landen als Afghanistan, waar de dreiging van zogeheten bermbommen altijd aanwezig is. Het gevechtsvliegtuig, voorzien van een sterke camera, maakt een foto van een gebied en maakt na enkele dagen weer exact dezelfde foto’s. Hierna vergelijkt een computer de beelden, waarna onregelmatigheden in de grond kunnen duiden op geïmproviseerde explosieven.
Wat tijdens de Tweede Wereldoorlog dagelijks gebeurde, is nu nog een zeldzaamheid. Vliegtuigen storten niet zomaar neer. Mocht dit toch gebeuren, dan staat de bergingsdienst klaar om erop af te gaan. Sergeant-majoor Bakker is er dan altijd bij. „Wrakken bergen heeft de hoogste prioriteit. Dan laten we alles uit onze handen vallen. Zodra er een Nederlands militair toestel neerstort in Europa, gaan we erop af.”
Officieel is de bergingsdienst onderdeel van Defensie Materieel Organisatie, afgekort DMO. Standplaats van Bakker en zijn team is Woensdrecht. „Ja, dat is mijn officiële standplaats. Maar als ik er vijftig dagen per jaar zit, is het veel. Altijd op pad hè.”
Sinds drie jaar helpt de bergingsdienst ook de burgerluchtvaart bij het bergen van neergestorte toestellen. „Alleen als ze in Nederland terecht zijn gekomen”, aldus Bakker. De reden? „In de eerste plaats kennis. Bij de burgerluchtvaart is dat ook wel aanwezig, maar wij hebben een aantal specialisten die zij niet hebben. In de tweede plaats de manier van bergen. Onze mensen weten precies wat ze moeten doen, zonder zeer belangrijk bewijsmateriaal te beschadigen of om zeep te helpen.”
Ook sjouwt Bakker meermalen per jaar rond met vliegtuigen uit musea. De ene keer is het een oude gerestaureerde Dakota die naar Soesterberg moet, een volgende keer een Fokker op weg naar een tentoonstelling. Wrakken uit de Tweede Wereldoorlog komen ook nog altijd tevoorschijn, zegt de energieke militair. „Die zijn ook voor ons. Je snapt, we gaan het hele land door.”
Het opbouwteam werkt ondertussen gestaag door. Een paar flinke klappen met de hamer en het staartstuk zit op zijn plek en kan verder gemonteerd worden. Uit de luchtinlaat onder de buik van het toestel komen twee benen tevoorschijn. Een militair met schroevendraaiers en tangen in de hand komt lachend naar buiten. Aan de motor zal hij niet gesleuteld hebben, want die laat tijdens de beursdagen zijn gebulder niet horen.
F-16 in feiten en cijfers
Lengte: 15,05 meter
Hoogte: 5,00 meter
Spanwijdte: 10,00 meter (inclusief raketten)
Motoren: 1 Pratt & Whitney 100-PW-220E turbojet
Vermogen: Stuwdruk 15.000 lbs (6804 kilogram) zonder naverbranding; stuwdruk 25.000 lbs (11.340 kilogram) met naverbranding.
Gewicht leeg: circa 11.000 kilo maximaal: 16.000 kg
Topsnelheid: 2000 kilometer per uur
Vliegbereik: 2700 kilometer zonder bijtanken in de lucht
Vlieghoogte: maximaal 17 kilometer
Fabrikant: Amerikaanse vliegtuigfabrikant Lockheed Martin, voorheen General Electric.
Aantal: totaal gekocht 213 exemplaren (177 eenzitters en 36 tweezitters), nu 87 stuks in gebruik. Sinds 1979 heeft de Koninklijke Luchtmacht de F-16 in gebruik als opvolger van de F-104 Starfighter, later ook als opvolger van de NF-5. De laatste F-16 is afgeleverd in februari 1992.
Bewapening: onder de vleugels en de romp van de F-16 bevindt zich een aantal ophangpunten. Hieraan kunnen bommen en raketten gehangen worden, afhankelijk van het type opdracht. Daarnaast beschikt de F-16 over een snelvuurkanon dat 6000 kogels per minuut afvuurt.
Midlife Update: sinds 1998 is de F-16 gemoderniseerd als onderdeel van het Midlife Update-programma.
