30-01-2001 15:00
| Van onze buitenlandredactie
NEW DELHI - De aardbeving die vrijdag India trof, is vermoedelijk de zwaarste in dat land sinds vijftig jaar. Volgens schattingen zijn er meer dan 20.000 doden en mogelijk zelfs 100.000 doden gevallen. De beving zou een kracht hebben gehad van 7,9 op de schaal van Richter. Uniek is dat op het Indiase subcontinent aardplaten tegen elkaar aan schuren en niet, zoals elders, onder elkaar schuiven.
De aardbeving in India zou een magnitude van 7,9 op de schaal van Richter hebben gehad. Deze schaal van Richter is logaritmisch. In 1950 deed zich in de Indiase deelstaat Assam een aardbeving voor met een magnitude van 8,6 op de schaal van Richter. Nu zeggen deze getallen alleen iets als ze in hun context worden beoordeeld. De beving van vrijdag in de deelstaat Gujarat vond plaats een paar kilometer diep op goed 20 km van de stad Bhuj, op het zoutvlak "Rann of Kutch". Deze voormalige arm van de Arabische Zee ligt in de deelstaat Gujarat, in het uiterste westen van India.
Eerste zone
De aardbeving in El Salvador is nog niet van het netvlies verdwenen, of India werd het slachtoffer van een beving. De oorzaken daarvan liggen in de tegen elkaar aan schuivende en botsende aardplaten. Op het Indiase subcontinent schuift de zuidelijke Indisch-Australische plaat met een snelheid van 5,5 centimeter per jaar richting de noordelijke Euraziatische plaat. In tegenstelling tot andere confronterende aardplaatzones, is er op het Indiase subcontinent iets anders aan de hand. Hier is geen sprake van een "onderschuivingsmechanisme", waarbij een van beide platen onder de andere schuift.
De Indische plaat schuift in India frontaal op de Euraziatische plaat. Daarom ontstond hier niet alleen een van de prachtigste landschappen ter wereld, de hoogvlakte van Tibet, maar eveneens het hoogste gebergte ter wereld, de Himalaya. Begrijpelijk dat langs deze grens, op het botsings- c.q. breukvlak van de twee platen, de zwaarste aardbevingen plaatsvinden.
Arabische plaat
Alleen al in de afgelopen 150 jaar deden zich vier bevingen voor met een kracht boven de 8 op de schaal van Richter. De magnitude van de beving van Kangra in 1905 werd vastgesteld op 8, die van Bihar in 1934 op 8,4, die van Assam in 1897 op 8,5 en die van 15 augustus 1950 zelfs op 8,6. Bij deze zware aardbevingen kwamen toentertijd, in het toen minder dichtbevolkte India, telkens meer dan 1500 mensen om het leven.
De tweede seismische zone van het subcontinent bevindt zich hoofdzakelijk in Pakistan, langs de Indusrivier. Deze plaat, de Arabische, die niet zo heel groot is, neemt hier deel aan het grote machtsevenwicht onder India. Niettemin oefent ze wel een aanzienlijke druk op West-Azië uit.
Derde zone
De jongste beving behoort ongetwijfeld in laatste categorie, hoewel de haard eerder aan de rand van deze seismisch actieve zone ligt. Eerder kwam het in deze marginale zone, in de 18.000 km grote zoutwoestijn van de Rann of Kutch, steeds weer tot zware bevingen, bijvoorbeeld op 21 juli 1956 en, eerder, op 16 juni 1819.
Men kan gevoeglijk aannemen dat de beving van vrijdag de zwaarste in dit gebied is geweest. De schok van vrijdag werd niet alleen in West-India en Pakistan, maar ook nog in Calcutta en Nepal gevoeld. Volgens deskundigen is de aarde hier ten minste 6,2 meter verschoven.
De aardbevingen in de derde actieve seismische zone van India zijn niet zo ernstig geweest als die in de andere zones, maar de gevolgen zijn er niet minder om. Dat bleek wel in 1993, toen in het grensgebied van de provincie Latur van de deelstaten Maharashtra, Karnataka en Andra Pradesh meer dan 11.000 mensen om het leven kwamen bij een beving. Dit gebied ligt ver weg van de tektonische "platengrens" van India en gold altijd als buitengewoon stabiel.
Geologen spraken zelfs van een "Indiaas schild" en vergeleken de aardkorst daar met een "onverwoestbaar" schild van een krijger. Deskundigen hadden voor India een risicokaart getekend waarop Latur als een veilig gebied werd aangegeven, waar bijna nooit een aardbeving zou kunnen voorkomen. Dat zich toen toch een zware beving voordeed, voeren geologen terug op "hetgeen bijna 65 miljoen jaren geschiedde." Toen zou de botsing van de Indisch-Australische plaat met de Euraziatische plaat een zodanige breuk in het Indiase plaat hebben veroorzaakt, dat er bij een vulkaanuitbarsting meer dan 100.000 km2 basalt te voorschijn kwam. Deze zogenaamde Dekkan-trap vormt vandaag de dag een 1 tot 2 km dik basaltpantser, dat een oppervlak van bijna 300.000 km beslaat. Bij de breuk bleven de nerven in de aardkorst achterwege die nu en dan opeens splijten, zoals in 1993. Volgens geofysici zijn de bevingen van de "intraplaten" die daarbij ontstaan niet alleen wetenschappelijk interessant, maar ook zeer gevaarlijk.
