17-05-2006 11:50
| gewijzigd 17-05-2006 13:47
| Enny de Bruijn
Al drie jaar lang staat het boek in de top tienen, overal ter wereld. Meer dan 40 miljoen exemplaren zijn ervan verkocht, duizenden opiniestukken en tientallen boeken ertegenin geschreven. Toch is de discussie nog lang niet uitgewoed, integendeel, het verschijnen van de film wakkert de zaak opnieuw aan.
”De Da Vinci code” is slechts een verzonnen verhaal, maar veel lezers beleven het boek toch als een aanval op het christendom. Dat komt door de strekking: lijkt het aan de oppervlakte gewoon een superspannende thriller, ten diepste wil de schrijver „de grootste samenzwering van de laatste 2000 jaar” ontmaskeren. De misdadiger is geen persoon, de misdadiger is de kerk. En het motief is ijzersterk: angst voor aantasting van de mannelijke autoriteit - aanlokkelijker en eigentijdser kan het niet. De hele kerkgeschiedenis blijkt neer te komen op 2000 jaar misleiding, machtsmisbruik, vrouwenonderdrukking en gewetenloosheid.
Antoine Bodar
Kardinaal Amato, secretaris van de Vaticaanse Congregatie voor de Geloofsleer, heeft opgeroepen tot een boycot van de „lasterlijke” film. En zijn Nigeriaanse collega Arinze gaat nog een stapje verder: waar mogelijk moeten katholieken rechtszaken aanspannen tegen de makers en verspreiders ervan.
De Nederlandse en de Belgische rooms-katholieken denken er anders over. Priester en kunsthistoricus Antoine Bodar beschouwde het boek aanvankelijk als een schadelijke aanval op zijn kerk, maar na gesprekken met lezers veranderde hij van gedachten. „Deze film moeten we zien als een kans voor de kerk”, verkondigde hij vorige week in HP/De Tijd. „Voor veel mensen is dit boek een hernieuwde kennismaking met het geloof. Ik ben het daarom ook helemaal niet met het Vaticaan eens om ”De Da Vinci code” te boycotten. Laat mensen het boek lezen, laat ze naar de film gaan. Je moet het begeleiden.”
Bisschop dr. J. Punt van Haarlem staat op een vergelijkbaar standpunt. „Plotseling staat het evangelie van Jezus wereldwijd midden in de belangstelling en is ineens weer spannend. Als we daar op inhaken door nu met de ware feiten te komen, dan krijgt de evangelisatie vleugels. Uiteindelijk wint de waarheid altijd.” En de Belgische bisschoppen zeggen in een gezamenlijke verklaring: „Wij hopen dat de release van de film iedereen ertoe zal aanzetten zich meer en beter te informeren over de geschiedenis van het christendom. We vrezen dan ook niet zozeer de invloed van de film. Voor ons is de grote uitdaging wel het gebrek aan religieuze basiskennis van veel van onze tijdgenoten, heel wat katholieken incluis.”
Fabels
Vanuit protestantse hoek is er vooral in de Verenigde Staten het nodige gezegd en geschreven. Kritische beschouwingen vanuit evangelicaal perspectief geven bijvoorbeeld de boeken van Richard Abanes, Darrell Bock, Erwin Lutzer en James Garlow. Samen met tientallen anderen hebben zij de ’feiten’ uit ”De Da Vinci code” ontmaskerd als fabels - en dat was nodig ook. Voor in de roman staat namelijk: „Alle beschrijvingen van kunstwerken, architectuur, documenten en geheime rituelen in dit boek zijn waarheidsgetrouw.” Niettemin zijn de fouten menigvuldig, en de critici leggen daar de vinger bij.
Apocriefe evangeliën ontdekt in Qumran? Onzin. Maria Magdalena afgebeeld op het schilderij ”Het laatste avondmaal” van Da Vinci? Veel waarschijnlijker dat het Johannes is. Keizer Constantijn die de Bijbelse canon vaststelt? Geen kerkhistoricus die dat voor zijn rekening neemt. Een huwelijk tussen Jezus en Maria Magdalena? Negentiende-eeuwse fictie. De heilige graal? Middeleeuwse legende. Het christendom dat oorspronkelijk „het heilige vrouwelijke” zou hebben vereerd? Totaal onverenigbaar met Jezus’ prediking van de komst van het Koninkrijk der hemelen.
De Britse evangelische theoloog Michael Green ziet de kwestie in een breed perspectief: „In feite zijn er voor ons maar twee wegen wat betreft de wereldgodsdiensten. De ene is het aanbidden van de Natuur, de andere is het aanbidden van de Schepper van de Natuur. Zoals de apostel Paulus zei: of je aanbidt „het geschapene”, of je aanbidt „de Schepper, die moet worden geprezen tot in eeuwigheid.””
Dom of slecht
Nederlandse protestanten lijken vooral mee te drijven op wat er in het buitenland allemaal over ”De Da Vinci code” gezegd en geschreven is. Genoeg korte recensies en columns, weinig diepgaande beschouwingen. Slechts af en toe valt er een originele analyse van het boek in een kerkelijk blad te lezen, zoals het artikel van dr. S. Janse, vorig jaar verschenen in het tijdschrift Soteria onder de titel ”Flagrante historische discrepanties en fabricaties”.
Janse gaat niet in op de romantechnische gebreken, en laat de „enormiteiten over de middeleeuwse en nieuwere geschiedenis” aan de historici over, maar biedt wél een uitvoerige analyse en kritiek op alles wat Dan Brown zegt over het ontstaan van het christendom en de rol van Maria Magdalena. Zijn conclusie: „Een boek schrijven vol historische onjuistheden, die moeten bewijzen dat de kerk met leugen en geweld zijn machtspositie probeert vast te houden is niet sterk, zeker niet als dat gebeurt om een New Age-achtige ideologie te verkondigen die het alternatief van het christelijk geloof moet zijn. Er is genoeg kritiek te leveren op de kerk, maar op deze manier kan het niet. Dit is dom of slecht of allebei.”
Meer informatie: www.christianitytoday.com (Engelstalig dossier met literatuuroverzichten, recensies, nieuwsberichten en reacties). Een gedegen inleiding in het Nederlands biedt het vertaalde ”De boeken die de kerk afwees” van Michael Green (uitg. Medema).
