Meer lezen over Charles Darwin

Charles Darwin geeft in zijn autobiografie zonder opsmuk een beeld van zijn persoonlijkheid, ideeën, wetenschappelijke creativiteit en gezinsleven. Het levensverhaal was niet voor publicatie, maar alleen voor zijn kinderen en hun kroost bedoeld. Het lijkt erop dat Darwin hier en daar wat naar hen toeschreef. Hij noemde het oorspronkelijk ”Recollections of the Development of my Mind and Character”. Op 28 mei 1876, vlak voor zijn dood, begon hij te schrijven en op 3 augustus was het manuscript klaar. Zoon Francis Darwin redigeerde de 188 handgeschreven vellen en verwijderde onder druk van de familie verschillende passages over zijn vaders kritische standpunten ten opzichte van God en het christendom. John Murray gaf het in 1887 uit als onderdeel van ”The life and letters of Charles Darwin, including an autobiographical chapter”. In 1958 achtte Nora Barlow, kleindochter van Charles, de tijd rijp voor het uitgeven van de oorspronkelijke versie (die wordt bewaard in de universiteitsbibliotheek van Cambridge). Zij voegde zowel de voetnoten van Francis Darwin als haar eigen voetnoten toe. Deze tweede editie van de Nederlandse vertaling (door Fieke Lakmaker) bevat bovendien Darwins notities over de voor- en nadelen van het huwelijk, en het in memoriam bij het overlijden van zijn dochtertje Anne.

Uitg. Nieuwezijds, Amsterdam, 2001; ISBN 978 90 571 2129 6; 160 blz.; € 17,95.

”Over het ontstaan van soorten”, door Charles Darwin

”On the Origin of Species by means of Natural Selection” (Over de oorsprong der soorten door middel van natuurlijke selectie), het bekendste werk van Charles Darwin, verscheen op 24 november 1859 en houdt tot op de dag van vandaag de gemoederen bezig. Darwin ontvouwt in het boek zijn opvattingen over natuurlijke selectie, naar zijn mening de basis voor het ontstaan van soorten. De evolutietheorie die hieruit is voortgekomen, is een van de meest revolutionaire visies op mens en natuur uit de wereldgeschiedenis. Deze editie (vierde oplage) werd vertaald door Ludo Hellemans. Hij ging uit van de meest oorspronkelijke tekst, die van de eerste uitgave.

Uitg. Nieuwezijds, Amsterdam, 2009; ISBN 978 90 571 2254 5; 402 blz.; € 15,-.

”Het ontstaan der soorten”, door Charles Darwin

Deze geïllustreerde uitgave, vertaald door Ruud Rook, is gebaseerd op de zesde, grondig gereviseerde editie van ”On the Origin of Species by means of Natural Selection”, dat in 1872 onder de titel ”The Origin of Species” werd gepubliceerd. Darwin kwam daarin met aanvullingen en aanpassingen (lees: minder stellige uitspraken), als antwoord op talrijke vragen en bezwaren naar aanleiding van de allereerste uitgave. Het boek werd omvangrijker, maar de tekst werd er niet leesbaarder op. Bovendien verdween er veel van de oorspronkelijke spontaniteit en polemische felheid. Opvallend is dat Darwin, waarschijnlijk onder druk van de publieke opinie, al in de tweede druk ”by the Creator” toevoegde aan de volgende zin: „There is grandeur in this view of life, with its several powers, having been originally breathed by the Creator into a few forms or into one; and that, whilst this planet has gone cycling on according to the fixed law of gravity, from so simple a beginning endless forms most beautiful and most wonderful have been, and are being, evolved.” Tot en met de zesde en laatste druk liet hij „door de Schepper” in de tekst staan. Rooks vertaling verscheen voor het eerst in 2001.

Uitg. Atlas, Amsterdam, 2009; ISBN 978 90 450 1331 2; 600 blz.; € 25,-.

”De reis van de Beagle”, door Charles Darwin

Toen de Beagle op 27 december 1831 de haven van Davenport verliet, begon Charles Darwin op 22-jarige leeftijd aan de reis die de loop van zijn leven zou gaan bepalen. Tijdens de vijf jaar durende tocht veranderde hij van een tamelijk willoze jongeman in een bevlogen wetenschapper. Zijn observaties leidden tot de overpeinzingen die hun hoogtepunt vonden in ”On the Origin of Species”. Het beroemde reisverslag van Darwin, dat hij in augustus 1839 publiceerde onder de titel ”Voyage of the Beagle”, laat zich lezen als een spannend reisverhaal. Deze gebonden editie verscheen in 1993 al als paperback en werd vertaald door Tinke Davids. De nieuwste uitgave bevat opnieuw een biografische handleiding, chronologie, inleiding en aantekeningen, maar werd bovendien voorzien van illustraties.

Uitg. Atlas, Amsterdam, 2009; ISBN 978 90 450 1324 4; 450 blz.; € 25,-.

”Emma Darwin. The inspirational wife of a genius”, door Edna Healey

In 1839, drie jaar na zijn reis met de Beagle, trouwt Charles Darwin met zijn volle nicht Emma Wedgwood, kleindochter van de beroemde aardewerkfabrikant Josiah Wedgwood. De auteur legt uitvoerig alle familiebanden bloot, maar laat ook Emma’s lange leven de revue passeren. Ze baarde tien kinderen en had haar man veertien jaar overleefd toen ze in 1896 op 88-jarige leeftijd overlijdt. De lezer krijgt een beeld van een goed opgeleide, toegewijde en onzelfzuchtige vrouw. De titel moet niet de indruk wekken dat Emma de drijvende kracht was achter Charles’ revolutionaire theorieën. Ze onderging stoïcijns de wetenschappelijke tafelgesprekken. Soms becommentarieerde ze Darwins artikelen, maar ze richtte zich meer op zijn dagelijkse behoeften en probeerde haar vaak zieke man een hart onder de riem te steken. Healey zet Emma neer als een diepgelovige vrouw. Ze kreeg een unitaristische opvoeding, maar werd voor haar huwelijk al lid van de Anglicaanse Kerk. Haar grote zorg was dat haar agnostische echtgenoot niet met haar in de hemel zou komen.

Uitg. Headline Book Publishing, Londen, 2001; ISBN 978 07 472 7579 4; 372 blz.; € 11,-.

”Darwins dochter”, door Randal Keynes

Uit het huwelijk tussen Charles Darwin en Emma Wedgwood kwamen tien kinderen voort. Annie, de oudste en meest geliefde dochter van Darwin, stierf op haar tiende, op 19 april 1853. Jaren later vond Randal Keynes, een achterachterachterkleinzoon van Darwin, haar schrijfdoos. In die doos zaten niet alleen haar schrijfspullen, maar ook Darwins notities over haar ziekte en dood. Aan de hand van die notities, brieven, de dagboeken van Emma en Charles en herinneringen van nabestaanden vertelt Keynes in ”Darwins dochter” over Annies jeugd en over de invloed die haar dood op het leven van haar ouders en op het werk van Charles Darwin had. Annies overlijden liet Darwin op een schokkende manier de keerzijde van zijn theorie van de ”survival of the fittest” inzien. Hoewel hij zijn ”On the Origin of Species” al eerder had geschreven, was hij pas na de dood van Annie in staat de door hem gelegde link tussen mens en dier in detail te beschrijven en zijn beroemde werk te voltooien. Randal Keynes geeft met deze biografie inzicht in het persoonlijke leven van Darwin en diens liefde voor zijn gezin. Deze editie werd vertaald door Amy Bais.

Uitg. Olympus, Amsterdam, 2004; ISBN 978 90 467 0137 9; 448 blz.; € 15,-.

”Charles Darwin, Volume I: Voyaging”, door Janet Browne

Janet Browne vestigde met ”Voyaging” haar reputatie als Darwinkenner. De Amerikaanse zoöloog en wetenschapshistoricus beschrijft in dit eerste deel Charles’ leven tot 1858, het jaar waarin hij aan zijn ”On the Origin of Species” begon te schrijven, tot in het kleinste detail.

Uitg. Princeton University Press, Princeton, 1995; ISBN 978 06 9102 606 0; 622 blz.; € 13,-.

”Charles Darwin, Volume II: The Power of Place”, door Janet Browne

Het tweede en laatste deel van deze monumentale Darwinbiografie -volgens kenners een van de beste- beschrijft hoe ”On the Origin of Species” tot stand kwam en wat de auteur met zijn theorie allemaal overhoop haalde. Het boek, dat eindigt met Darwins dood in 1882, laat zich ook lezen als de medische geschiedenis van een zenuwlijder die de stress van nieuwe publicaties nauwelijks aankon.

Uitg. Princeton University Press, Princeton, 2002; ISBN 978 06 9111 439 2; 600 blz.; € 13,-.

”Darwin. Leven voor een idee, de evolutietheorie”, door Barbara Continenza

De auteur van deze beknopte ”wetenschappelijke biografie” is hoogleraar in de wetenschaps- en technologiegeschiedenis te Rome. Ze beziet Darwin als spil in een web van familie, vrienden, collega’s en tegenstanders en slingert met veel zijpaden door zijn leven. Ook komt de ontwikkeling van ideeën over de oorsprong van soorten bij voorgangers en tijdgenoten aan bod.

Uitg. Natuur & Techniek, Amsterdam, 2003; ISBN 978 90 769 8805 4; 151 blz.; € 32,50.

”De aarzelende Darwin”, door David Quammen

Op basis van het ”geheime notitieboek” dat Darwin direct na zijn reis met de Beagle bijhield, reconstrueerde David Quammen een menselijk portret van de man en zijn werk, dat tegelijkertijd zowel persoonlijke eigenaardigheden als de wetenschappelijke inhoud omvangt.

Uitg. Atlas, Amsterdam, 2007; ISBN 978 90 467 0136 2; 288 blz.; € 19,90.

”Charles Darwin”, door Michael Ruse

”On the Origin of Species” zette de wereld op zijn kop. Niet alleen de biologie en andere natuurwetenschappen zijn er blijvend door veranderd, maar ook onze opvattingen over kennis, moraal en religie. Michael Ruse, een in darwinistische kwesties gespecialiseerd historicus en filosoof, zet in deze door Peter van Huizen vertaalde monografie de veranderingen op een rij en wil de relevantie van Darwins leer te laten zien voor het hedendaagse denken. Ook gaat hij in op het conflict tussen darwinisme en christendom.

Uitg. Ten Have, Kampen, 2008; ISBN 978 90 2595 906 7; 352 blz.; € 27,50.

”In Darwins woorden”, door Chris Buskes, Ranne Hovius en Griet Vandermassen

Dit boek biedt, aan de hand van citaten van Darwin en gelardeerd met veel illustraties, een inleiding tot zijn werk, leven en denken.

Uitg. Nieuwezijds, Amsterdam, 2009; ISBN: 978 90 5712 271 2; 224 blz.; € 19,95.

”Darwins moordbekentenis”, door Johan Braeckman

Deze historische reconstructie van Darwins persoonlijke intellectuele ontwikkeling maakt gaandeweg duidelijk wat evolutie betekent, wat natuurlijke en seksuele selectie is, en waarom Darwin schreef dat zijn overtuiging dat soorten kunnen evolueren bijna gelijkstond aan het bekennen van een moord. Ten slotte bespreekt Braeckman de toepassingsmogelijkheden van Darwins inzichten binnen de huidige cultuur- en gedragswetenschappen, zoals in de evolutiepsychologie.

Uitg. Nieuwezijds, Amsterdam, 2007; ISBN 978 90 571 2125 8; 239 blz.; gratis te downloaden via www.nieuwezijds.nl/boek/9789057121258/darwins-moordbekentenis/