„Stereotype beeld van religie”
AMSTERDAM – Het christendom in Nederland zal in de toekomst steeds meer gekleurd worden door de komst van christelijke zuidelijke immigranten. Dat voorspelt dr. Philip Jenkins, hoogleraar aan de Pennsylvania State University in de VS. Jenkins sprak vrijdag in Amsterdam tijdens een symposium over Amerika en Nederland.
De Vrije Universiteit organiseerde deze week in samenwerking met het Middelburgse Roosevelt Study Center een tweedaagse conferentie over vier eeuwen Nederlands-Amerikaanse betrekkingen. Het middagprogramma van vrijdag was gewijd aan religie. Welke invloed heeft het Amerikaanse christendom op Nederland gehad? Hoe kijken beide landen tegen elkaar aan?
Niet altijd zo positief, bleek uit een globale peiling van socioloog dr. Hijme Stoffels onder een groepje theologische studenten aan de VU. Ze denken bij Amerikaanse religie aan „plastic”, „excessief” en „oppervlakkigheid.” „Voor de meeste studenten is de Amerikaanse godsdienst maar een vreemd extremisme, net als veel andere Amerikaanse extremismen. Slechts voor een orthodox-protestantse minderheid is ze inspirerend.”
Andersom bestaan er onder conservatieve Amerikanen nogal wat stereotypen over Nederland als een zeer liberale samenleving. Die beelden zijn ingegeven door de gelijkberechtiging van homoseksuelen en door de abortus- en euthanasiepraktijk.
Zowel Jenkins als politicoloog Corwin Smidt van Calvin College (Grand Rapids) wees op de stabiliteit van religieuze opvattingen onder orthodoxe christenen in Amerika. Dit vormt een contrast met Europa, waar de secularisatie de afgelopen veertig jaar sterk is toegenomen. Is het religieuze Amerika een afwijking van de ‘normale’ ontwikkeling van welvaartstaten, of vormt juist West-Europa een afwijking van het patroon?
Jenkins noemde als factor dat Amerika vanouds een immigratieland is. „Als immigranten zich in een nieuw land vestigen, worden ze doorgaans religieuzer, ze leunen sterk op de bronnen van het thuisland.” Volgens hem zijn de immigranten in Amerika overwegend christelijk – van een ”melting pot” wil hij niet spreken. In Nederland wordt immigratie al gauw vereenzelvigd met „de komst van de islam.”
Een belangrijke voorspellende waarde kent Jenkins toe aan geboortecijfers. Secularisatie leidt volgens hem tot kleinere gezinnen, maar ook andersom geldt: „Als gezinnen kleiner worden, zijn er minder banden met de religieuze gemeenschap. Secularisatie en kleine gezinnen gaan samen op.”
Volgens de visionair zal Amerika religieus blijven, wat behalve uit de stabiliteit in opvattingen van orthodoxe christenen mede blijkt uit het hogere geboortecijfer. In Nederland ligt dit cijfer op 1,66, onder de kritische grens van 2,1. Een toekomst voor het christendom in Nederland ziet Jenkins in de komst van christelijke migranten uit Afrika.
Stoffels toonde welke invloed Amerikaanse religie in Nederland heeft. Voor dr. Kuyper en dr. Bavinck vormde een bezoek aan de VS aan het eind van de negentiende eeuw een blikverbreding. Beiden hadden weliswaar kritiek, maar concludeerden ook dat het calvinisme niet als enige de waarheid heeft en dat het Koninkrijk van Christus meerdere vormen toelaat.
De socioloog liet een aantal uitingen in de Nederlandse media van de afgelopen jaren de revue passeren. De beeldvorming van Amerikaanse godsdienst is sterk bepaald door kwesties als de pedofiliezaak in de Rooms-Katholieke Kerk, de opkomst van de homobisschoppen en het optreden van evangelisten als Billy Graham en Rick Warren.