Passie voor anatomie

Niet veel zullen weten dat er een ziektebeeld naar Willem Vrolik heet. Veel bekender is het Amsterdamse museum dat zijn naam draagt en dat de anatomische collectie bevat die zijn vader begon en die hij in de loop der jaren aanzienlijk uitbreidde.

De negentiende eeuw is nog jong als Willem Vrolik op 29 april 1801 wordt geboren in Amsterdam. Zijn vader, Gerardus Vrolik, is daar arts en hoogleraar aan het Athenaeum Illustre, de voorloper van de Universiteit van Amsterdam. Zijn moeder, Agnita Suzanna van Walree, overlijdt nog voor Willem negen jaar is.

Na eerst aan het Athenaeum les te hebben gekregen van zijn vader en verschillende andere hoogleraren, vervolgt Willem vanaf zijn achttiende zijn opleiding aan de Hogeschool van Utrecht. Rond zijn twintigste vertrekt de leergierige jongeman voor een halfjaar naar Parijs, samen met twee studievrienden, om daar te studeren. Ook doet hij in verschillende ziekenhuizen geneeskundige kennis op.

Na terugkeer in Amsterdam werkt hij aan zijn proefschrift ”Over den veranderden loop der bloedvaten bij krommingen der wervelkolom”. De uitgebreide collectie anatomische objecten van zijn vader, van zowel gezonde als zieke mensen en dieren, zal hem daarbij ongetwijfeld geholpen hebben. Op 10 juli 1823 behaalt hij in Utrecht zijn doctorstitel.

Niet lang daarna trouwt Vrolik met Theodora Cornelia van Doorn. Het paar krijgt zeven kinderen, twee zonen en vijf dochters. De dochters moeten ze echter in de loop der jaren allemaal verliezen. Eén dochtertje overlijdt voor het een jaar oud is, drie andere op latere leeftijd. De oudste dochter overlijdt in 1860.

De eerste jaren van zijn huwelijk werkt Vrolik als arts in Amsterdam. Ondertussen blijft hij zich bezighouden met het ontleden van met name zoogdieren en beschrijft hij hun anatomie.

Wanneer de arts in oktober 1828 het aanbod krijgt om buitengewoon hoogleraar ontleedkunde en fysiologie te worden aan de faculteit Geneeskunde in Groningen, besluit hij –na enige aarzeling– dit ambt te aanvaarden.

Toch zal Vrolik niet lang in deze stad doceren. Eind augustus 1830 ontstaat er opstand in de zuidelijke Provinciën (het huidige Vlaanderen) en de Groningse studenten moeten in dienst. Hun leermeester besluit mee te gaan en wordt tweede luitenant bij de compagnie van zijn studenten.

Na de oorlog krijgt Vrolik een aanstelling aan het Athenaeum Illustre in Amsterdam, waar zijn vader nog altijd werkzaam is en waar hij als tiener ooit zijn eerste lessen kreeg. Willem zal er zijn hele verdere carrière aan verbonden blijven.

Ondertussen blijft de hoogleraar dieren ontleden en daar wetenschappelijke verhandelingen over schrijven, vaak geïllustreerd met tekeningen van zijn hand. Daaronder zijn, zeker voor die tijd, nogal exotische beesten, zoals een kameleon, een kaaiman en een kangoeroe.

Verder toont de wetenschapper bijzondere interesse voor misgeboorten en het onderzoek naar de mogelijke oorzaken daarvan. Aan de hand van het skelet van een kind dat een veelvoud aan breuken heeft in de botten van armen en benen en in de schedel, beschrijft hij een van de vormen van een aangeboren afwijking die osteogenesis imperfecta heet. Dit type wordt later ook wel Vroliks syndroom genoemd. De ziekte kenmerkt zich door zeer broze botten, waardoor baby’s vaak al met breuken ter wereld komen.

In de loop der jaren breidt de arts vaders wetenschappelijke privécollectie verder uit. Aan het einde van zijn leven bevat deze meer dan 2000 objecten. De verzameling bevat lichaamsdelen, foetussen, skeletten en gipsafgietsels van menselijke oorsprong, van zoogdieren en van andere gewervelde beesten. Ze brengen de anatomie van mens en dier in beeld, de foetale ontwikkeling, en aangeboren afwijkingen.

Wanneer de oudste dochter van Vrolik, reeds gehuwd en moeder, in 1860 overlijdt, geeft hij aan die klap niet te boven te zullen komen. Langzaam maar zeker neemt zijn gezondheid af. In 1863 neemt hij ontslag als hoogleraar. Een verblijf in Gelderland brengt geen beterschap; verzwakt en vermagerd keert Vrolik in Amsterdam terug. Hij overlijdt enkele maanden later.

Naam: Willem Vrolik

Geboortedatum: 29 april 1801

Sterfdatum: 20 december 1863

Nationaliteit: Nederlands

Religie: protestant

Vernoeming: Vroliks syndroom