In Libanon is weinig wat het lijkt

Het standaard antwoord op elke vraag over Libanon is: „it’s complicated” - „het is ingewikkeld.” Dit kleine land met nauwelijks 4 miljoen inwoners is een complexe lappendeken van religieuze en etnische groepen en is daarnaast een kruispunt waar oost en west elkaar ontmoeten en zich vermengen.

Beiroet ziet eruit als een typische mediterrane stad, vergelijkbaar met pakweg Thessaloniki of Barcelona: een moderne infrastructuur, een diensteneconomie gebaseerd op bankwezen en toerisme en een bruisend nachtleven. Maar zodra je dieper in het leven van de Libanezen duikt, merk je dat niets hier eenduidig is en dat weinig is wat het lijkt.

In Metn, aan de voet van het Libanongebergte, is het fris en de laaghangende wolken vormen een mistlaag die het schitterende uitzicht over de hoofdstad en de Middellandse Zee verhult. Het gebied, nu een buitenwijk van Beiroet, is het historische thuisland van de maronieten, een oosterse christelijke gemeenschap die banden heeft met Rome. Hala N. (22) studeert psychologie aan de universiteit en woont met haar familie in een ruim huis dat over een imponerende bergkloof uitkijkt. Vader Rabih is restauranthouder, moeder Tamina is huisvrouw, daarnaast is er de jongere zus Tina.

Hala ziet zichzelf als ruimdenkender dan haar ouders, maar houdt toch vast aan hun tradities, „want ik wil niet dat er over mij geroddeld wordt, dat ik gezien wordt als een slechte vrouw.” Het gezin lijkt typisch maronitisch, maar in feite is Hala’s moeder sjiitische. „Mijn ouders zijn tijdens de burgeroorlog met elkaar getrouwd, wat een behoorlijk krachtig statement was in die tijd.” Gemengde koppels zijn niet ongewoon in Libanon, hoewel ze niet de norm zijn. Hala vindt dat het feit dat ze met twee religies is opgegroeid, haar een grotere openheid heeft gegeven dan de meesten van haar generatiegenoten hebben.

Dahiyyeh, de sjiitische voorstad van Beiroet, heeft de reputatie ultrareligieus en gevaarlijk te zijn. Volgens Sally S. (19), een jonge vrouw van sjiitische afkomst die zich omschrijft als atheïste en noch qua kleding, noch qua gedrag beantwoordt aan het traditionele beeld van sjiieten, is daar weinig van waar. „Je vindt hier ultrareligieuze mensen, zoals overal, maar als 10 procent van Dahiyyeh de moskee bezoekt, is het veel.” De veiligheidsagenten van Hezbollah bewaren de orde, maar leggen geen religieuze gedragsregels op. „Ik heb nog nooit in mijn leven een sluier gedragen en niemand valt mij lastig. We zijn hier niet in Iran!”

Sally woont met haar familie in een flat. Vader Hussein is een ingenieur die lang in Zuidoost-Azië en de Golf gewerkt heeft, moeder Ibtisam is lerares. Broer Ali en zus Sara studeren. Zelf werkt Sally overdag als monteur in een filmstudio, ’s avonds volgt ze een it-studie aan de universiteit. Volgend jaar wil ze in Frankrijk fotografie gaan studeren, wat haar echte passie is.

„Ik ben misschien niet progressiever dan mijn ouders, maar ik geef niet zo veel om de tradities die zij zo belangrijk vinden. Ik hecht aan mijn vrijheid, zij maken zich zorgen over wat de mensen zeggen. Ik vind dat een verstikkende mentaliteit. Mijn ouders zelf oefenen niet zo veel druk op mij uit, maar mensen rondom ons roddelen. Dus zeggen mijn ouders: doe nu maar wat ze willen, zodat het ophoudt. Maar ik weiger dat.”

Welke rol speelt religie in jouw familie? Is religie even belangrijk voor jou als voor je ouders?
Hala: „Mijn vader is niet bijzonder religieus, hij gaat bijvoorbeeld nooit naar de kerk, hoewel hij in God gelooft. Mijn moeder is meer met religie bezig, ze bezoekt zelden de moskee, maar ze bidt veel en leest vaak in de Bijbel en de Koran.”

Sally: „Mijn moeder gelooft in Allah, maar bidt niet en gaat niet naar de moskee. Mijn vader is helemaal niet met religie bezig. Hij gaat nooit naar de moskee en drinkt alcohol. Mijn ouders hebben mij tradities en waarden meegegeven, maar die zijn niet religieus, die zijn universeel in Libanon - dat is nu net het verstikkende. Ikzelf ben atheïste, dus voor mij is religie absoluut niet belangrijk, hoewel ik respect heb voor religieuze mensen zolang ze hun wil niet proberen op te leggen aan anderen. Voor mij is religie een persoonlijke kwestie, waar iedereen mee doet wat hij wilt. Wat telt is of je een goed mens bent of niet, en dat heeft niets met religie te maken.”

Hoe belangrijk zijn familiebanden voor het gezin?
Hala: „Wij hebben nauwe banden met de rest van de familie. Mijn grootouders wonen in hun eigen huis. Als ze te oud worden om voor zichzelf te zorgen zal een van de broers van mijn moeder hen in huis nemen. Mijn moeder is getrouwd met een ’vreemdeling’ - iemand van buiten de familie. Dat is in tegenstelling tot de oude gewoonte, toen er met neven en nichten getrouwd werd - dus is het de verantwoordelijkheid van haar broers.”

Sally: „We zien onze familie regelmatig. Als mijn grootouders niet meer voor zichzelf kunnen zorgen, zullen mijn ouders iemand betalen om voor hen te zorgen. We kunnen ze niet in huis nemen, maar willen ze ook niet in een rusthuis plaatsen. Alleen mensen die niets om hun ouders geven, doen zoiets.”

Waarop legden je ouders de meeste nadruk in je opvoeding?
Hala: „Ik ben religieus opgevoed, maar niet strikt. Ik kreeg genoeg ruimte om verschillende religies te leren kennen. Het was zeker niet de conservatieve Libanese opvatting van gemengde huwelijken, waarin je naar de hel gaat als je je vaders religie niet overneemt. Mijn ouders hechten er vooral belang aan dat ik goed studeer, zelfdiscipline ontwikkel en de tradities respecteer - niet de religieuze maar de sociale tradities.”

Sally: „Het belangrijkste voor mijn ouders was: goed studeren - mijn moeder was elke avond bezig met mijn huiswerk, ze heeft dat heel goed gedaan, vind ik. Religie speelde een rol in mijn opvoeding, maar niet de belangrijkste. Mijn ouders vertellen mij wel voortdurend dat mijn atheïsme maar een fase is en dat ik later ’wijzer’ zal worden, maar dat betwijfel ik.”

Is alleen wonen of ongetrouwd samenleven een aanvaardbare optie voor jou of je ouders?
Hala: „Ze zijn helemaal niet bezig met het idee dat ik op mezelf zou gaan wonen voor ik trouw. Samenwonen zonder te trouwen is al helemaal fout. Ik volg hen daar ook in.”

Sally: „Mijn ouders zullen het er moeilijk mee hebben, maar ik ga toch op mezelf wonen. Ze begrijpen niet waarom ik dat wil, aangezien zij al in Beiroet wonen en ik dus niet moet verhuizen om te studeren of te werken - en wat zouden de mensen zeggen… Ik wilde eerder al op mezelf gaan wonen, maar het was financieel niet haalbaar. Volgend jaar ga ik in Frankrijk studeren en als ik terugkom, huur ik een eigen flat. Ongetrouwd samenleven is een stap te ver voor mijn ouders, dat is onaanvaardbaar. Ik heb er zelf geen probleem mee, maar ik zou het niet aan mijn ouders vertellen als ik het deed.”

Kies je je huwelijkspartner zelf of doen je ouders dat? Aanvaard je het gezag van je ouders onvoorwaardelijk?
Hala: „Natuurlijk kies ik mijn echtgenoot zelf. Mijn ouders zouden mij zelfs geen partner willen opleggen, zij hebben ook zelf voor elkaar gekozen. Ik respecteer de mening van mijn ouders, maar ik aanvaard niet automatisch alles wat ze beslissen. Als ik het niet met hen eens ben, zet ik mijn eigen wil door, zoals in mijn studiekeuze. Zij zijn daar niet gelukkig mee, maar ze zullen me niet ophangen of zo (lacht). We kunnen met elkaar praten, het is ”no big deal”.”

Sally: „Wat? Op een dag kom ik thuis en ik krijg een doos met een strik eromheen: Alsjeblieft Sally, hier is je echtgenoot? Hahaha, het idee! Natuurlijk niet, we leven niet meer in de middeleeuwen! Absolute autoriteit aanvaard ik in geen geval. Mijn ouders proberen ook nooit mij iets op te leggen, ze geven mij advies en dat waardeer ik, maar ik volg het niet noodzakelijkerwijs. Ook met iemand van een andere religie trouwen zou niet zo’n probleem geven - ze zouden het niet leuk vinden en proberen me te overreden, maar uiteindelijk zouden ze mijn beslissing aanvaarden.”

Is een eventuele scheiding bespreekbaar?
Hala: „Natuurlijk zou ik scheiden als mijn man me slecht behandelt, of als het om een andere reden niet zou lukken. Moet ik de rest van mijn leven in ellende doorbrengen? Mijn ouders vinden ook dat ik recht heb op een gelukkig leven en ze zouden mij steunen als ik beslis te scheiden.”

Sally: „Natuurlijk, waarom bij iemand blijven als je niet samen kunt leven? Ik denk niet dat het een probleem zou zijn voor mijn ouders, ze bemoeien zich nu ook niet met mijn liefdesleven. Ze weten dat ik uit dansen ga en dat bijna al mijn vrienden jongens zijn, maar hebben me nooit iets verboden.”