01-05-2007 11:40
| Janneke van Reenen-Hak
Langerhans is 22 jaar als hij de naar hem vernoemde eilandjes ontdekt. Hij werkt dan als patholoog (ziektekundige) in opleiding aan zijn doctoraalscriptie, die gaat over de microscopische anatomie van de alvleesklier. De ijverige arts heeft dan al de ontdekking van een andere weefselgroep op zijn naam staan: de Langerhanscellen, net onder de huid gelegen. Juist vandaag de dag staan deze huidcellen volop in de belangstelling, omdat ze van belang zijn bij de afweer en een rol spelen bij allergieën.
Paul Langerhans komt in 1847 in Berlijn ter wereld. Artsen zijn in de familie ruim vertegenwoordigd, ook zijn vader is geneesheer. Ter afronding van zijn studie geneeskunde maakt hij microscopische preparaten van de alvleesklier van overleden patiënten om zo meer kennis over het orgaan te vergaren. De dunne weefselplakjes weekt hij in kleurstof, alvorens ze te bestuderen om zo het contrast te vergroten. Hij ziet afwijkende groepjes cellen die een ander kleur aannemen dan de rest van het weefsel. De eilandjes vormen een paar procent van de totale hoeveelheid weefsel in de alvleesklier. Hij vermoedt dat ze een specifieke functie hebben en denkt dat het lymfeknopen zijn. De eerste aanname klopt, de tweede niet.
Na zijn promotie trekt Langerhans naar het Midden-Oosten en stort zich op het onderzoek naar lepra. Na een paar jaar keert hij terug naar Duitsland, om vrij snel daarna hoogleraar te worden aan de universiteit van Freiburg. Op zijn 27e jaar blijkt hij aan tuberculose te lijden. Waarschijnlijk heeft hij de ziekte opgelopen tijdens het onderzoeken van overledenen in de obductiekamer. De patholoog is gedwongen zijn werk aan de universiteit te staken en komt na onder andere een verblijf in Davos uiteindelijk op Madeira terecht om aan te sterken.
De lucht op het Portugese eiland doet hem goed. Vrij snel na aankomst start Langerhans een onderzoek naar zeewormen. Niet onverdienstelijk, want hij deelt de dieren in volgens een schema dat tot op heden wordt gehanteerd. In 1885 treedt hij in het huwelijk met de weduwe van een van zijn (Duitse) patiënten, maar lang houdt het huwelijk geen stand. Op bijna 41-jarige leeftijd overlijdt hij aan de gevolgen van een nierziekte.
Eind negentiende eeuw merken de onderzoekers Joseph von Mehring en Oskar Minkowski op dat honden waarbij ze de alvleesklier verwijderen suikerziekte ontwikkelen. Weer wat later isoleren wetenschappers de verantwoordelijke stof: insuline.
Een gezonde alvleesklier bevat ongeveer een miljoen eilandjes van Langerhans. Elk eilandje bestaat uit zo’n duizend cellen. Dit deel van de alvleesklier produceert hormonen die bij de stofwisseling van belang zijn. Insuline is daarvan de bekendste en komt direct in de bloedbaan terecht. Insuline verlaagt het glucosegehalte van het bloed.
De ziekte diabetes mellitus neemt wereldwijd schrikbarend in omvang toe. Volgens onderzoek is Nederland hard op weg naar een miljoen patiënten. Er zijn twee vormen van diabetes. Bij type 1, dat vrijwel alleen jonge mensen treft, gaan de eilandjes van Langerhans te gronde, veelal doordat het eigen afweersysteem ze aanvalt of door een infectie. Type 2 heet ook wel ouderdomsdiabetes, een term die de lading inmiddels niet meer dekt. Als gevolg van de westerse levensstijl (overgewicht, gebrek aan lichaamsbeweging) treedt de ziekte op steeds jongere leeftijd op. In geval van diabetes type 2 maakt de alvleesklier wel voldoende insuline aan, maar reageert het lichaam er onvoldoende op.
Naam: Paul Langerhans
Geboortedatum: 25 juli 1847
Sterfdatum: 20 juli 1888
Nationaliteit: Duits
Vernoeming: eilandjes van Langerhans
