Veelvuldige blootstelling aan röntgenstraling veroorzaakt kanker, maar het duurt jaren voor dat besef bij het brede publiek doordringt. Voor schoenverkopers en kermisartiesten is het dan uit met de pret. Vandaag de dag zijn röntgenapparaten alleen nog in ziekenhuizen te vinden en radiologen schuilen achter loden wanden als het apparaat de foto maakt.
De ontdekker van de straling, Wilhelm Conrad Röntgen, wordt op 27 maart 1845 geboren in het Duitse Lennep. Als hij drie jaar oud is, verhuist het gezin naar Apeldoorn. In Nederland krijgt hij les aan een kostschool. Hij knutselt dan al graag apparaten in elkaar en dat blijkt een levenslange hobby.
In 1862 begint hij aan de technische school in Utrecht, maar hij zal de eindstreep nooit halen. Hij wordt geschorst vanwege het vervaardigen van een karikatuur van een van de docenten. Ten onrechte, want de tekening is door iemand anders gemaakt.
Röntgen wil vervolgens graag natuurkunde studeren aan de Utrechtse universiteit, maar omdat hij het diploma van de technische school niet heeft, kan hij zich niet inschrijven. Hij vertrekt naar Zürich, waar hij alleen een toelatingsexamen moet doen om bij het Polytechnisch Instituut binnen te komen. Hij slaagt voor de test en start een studie voor werktuigbouwkundig ingenieur.
Na zijn afstuderen doet hij onderzoek op verschillende gebieden van de natuurkunde: zo houdt hij zich onder andere bezig met de warmtegeleiding van kristallen, de optische eigenschappen van kwarts en de samendrukbaarheid van water en andere vloeistoffen.
Röntgen wordt echter wereldberoemd met de ontdekking van een nieuw soort straling. In 1895 experimenteert hij, zoals meer natuurkundigen in die tijd, met een glazen buis met daarin gas onder extreem lage druk. Collega-onderzoekers gebruiken deze ”gasontladingsbuizen” om de fascinerende lichtverschijnselen te bestuderen die ontstaan wanneer er een elektrische stroom door loopt.
Röntgen wil echter weten welke materialen de zogenaamde kathodestralen tegenhouden. Op 8 november 1895 werkt hij daarom in een donkere kamer met een in dik zwart karton gewikkelde glazen buis. Hij is er zeker van dat er geen lichtstraaltje in of uit kan. Tot zijn verbazing -en eigenlijk bij toeval- ziet hij dat een met barium platinocyanide bedekte plaat die even verderop staat, oplicht bij elektrische ontlading van de buis.
De nieuwe soort straling duidt de natuurkundige aan met het wiskundige symbool voor het onbekende: X-stralen. In veel landen zullen ze later röntgenstalen worden genoemd. De ontdekker vindt die benaming maar niets en houdt het liever op X-stralen.
Bij verdere proeven stelt hij vast dat de stralen in verschillende mate door vaste voorwerpen dringen en een afdruk achterlaten op fotografische platen. Zo kan hij de allereerste röntgenfoto maken van de hand van zijn vrouw, Anna Bertha Ludwig. Na ontwikkeling van de film zijn de botten en de ring die ze draagt zichtbaar doordat het skelet meer straling absorbeert dan de huid en de spieren.
Jaren later komt de Duitse natuurkundige Max von Laue tot de conclusie dat röntgenstraling net als licht elektromagnetische straling is, maar met een hogere energie.
Vooral voor de medische wetenschap heeft de ontdekking belangrijke gevolgen; artsen kunnen voor het eerst in het lichaam kijken, zonder erin te snijden. Toch weigert Röntgen de X-straal of toepassingen daarvan te patenteren. Hij vindt dat iedereen er gebruik van moet kunnen maken. Voor zijn belangrijke ontdekking ontvangt de wetenschapper in 1901 de eerste Nobelprijs voor natuurkunde.
De befaamde onderzoeker overlijdt in 1923 in München aan darmkanker. Het is niet waarschijnlijk dat de tumor is ontstaan door het werken met röntgenstraling, want hij zou als een van de weinigen consequent met beschermende loodschermen hebben gewerkt.
Naam: Wilhelm Conrad Röntgen
Geboortedatum: 27 maart 1845
Sterfdatum: 10 februari 1923
Nationaliteit: Duitse
Vernoeming: röntgenstraling
