Wie herinnert zich niet de voorleesmomenten thuis en op de basisschool? Ze vormden vaak het hoogtepunt van de dag. Ze gaven aanleiding om weg te dromen, soms naar verre oorden. Vandaag de dag worden niet alleen kinderen, maar ook ouderen regelmatig met verhalen verwend. Omdat het lezen niet meer lukt, bijvoorbeeld vanwege de achteruitgang van de verstandelijke vermogens. Een voorleesuur vormt dan een rimpeling in het bestaan. Een fijne activiteit die stof biedt tot gesprek en het verleden even dichterbij brengt.
„Voorlezen heeft iets intiems en huiselijks. Je gaat zitten en het verhaal komt naar je toe. Je mag volop consumeren, achterover leunen en vertrouwen op de voorlezer”, aldus drs. José Franssen. Ze stond in 1999 aan de wieg van ”Luisteren in je leunstoel”. Dit project werd bedacht aan een Maastrichtse cafétafel. Na drie succesvolle pilots in Zuid-Limburg –twee in een zorgcentrum en een bij mensen thuis– kreeg het in het hele land navolging.
Andragoog en projectontwikkelaar Franssen richtte zich op scholing en motivatie van vrijwilligers en personeel in de zorg en schreef in dit kader het handboek ”Luisteren in je leunstoel”. In deze uitgave komen de aspecten van het voorlezen aan ouderen en het opzetten van het gelijknamige project aan bod. Tijdens een voorleesmoment gaat het volgens haar om ontspanning, plezier beleven aan een verhaal, genieten van de sfeer, om gesprekken en contact met medebewoners, familieleden en verzorgenden.
Voorlezen kan in de ogen van Franssen helpen om het contact met senioren vorm te geven en het isolement van sommige ouderen te doorbreken. „Verhalen en gedichten die aansluiten bij de belevingswereld stimuleren het gesprek over het eigen levensverhaal. Het geeft een gevoel van verbondenheid, zeker als er na het voorlezen in een ongedwongen sfeer nagepraat en verteld kan worden.” Voor dementerende ouderen krijgt dit element extra gewicht. „Voor hen is het vroegere leven vaak nog het enige waarin ze enige ordening en houvast kunnen vinden.”
Dat laatste blijkt tijdens het wekelijkse voorleesuur in de huiskamer van een van de kleinschalige woongroepen van De Looborch in Zeist. De vragen die de aanwezigen voorgeschoteld krijgen naar aanleiding van verhalen, gedichten en foto’s blijven niet onbeantwoord. Onderwerpen zoals lijnen, sneeuwruimen en ruziezoeken maken het nodige los. Soms lijkt het alsof de dementie haar intrede nog niet bij de luisteraars heeft gedaan.
Het verzorgen van de voorleesuren in De Looborch is dankbaar werk, vinden de vrijwilligers Maria Barten en Ineke Tel. Tel: „Mensen die ingedut zijn, doen actief mee. Ik zie blijde gezichten om mij heen.” Barten: „Een verhaal over 5 mei 1945 maakte eens veel los bij een zwijgzame luisteraar. Zij vertelde wel vijf minuten lang over haar eigen ervaringen.”
Dit is het slot van een drieluik over het voorlezen aan ouderen.
