„Ik voelde me net een goudvis in een kom”, lacht mevrouw C. Kievits-Potjer (75). Maar het nieuwtje is er af. Alle vriendjes van haar kleinkinderen hebben oma inmiddels bewonderd. Ze verhuisde in november naar Amersfoort en woont in de achtertuin van haar dochter. Dat is vooral gezellig - en een hele zorg minder.
Een kikkerpoel, een weiland, sloten en knotwilgen: dit idyllische plekje ligt midden in de Amersfoortse wijk Vathorst. In de achtertuin van de nabijgelegen vrijstaande woning staat een laag gebouw. Het is geen uit de kluiten gewassen schuur of kantoor, maar een mantelzorgwoning; 6 bij 9 meter groot en 3 meter hoog, met buitenmuren van rode steen, hier en daar onderbroken door houten planken.
Het huisje met bijbehorend terras neemt ten minste twee derde van de achtertuin van de hoofdwoning in beslag. „We hadden hier een groot terras gepland”, erkent Annemiek Kievits. Maar ze maalt er niet om. De dochter stelde zelf haar moeder voor in de tuin neer te strijken. „Iemand attendeerde mij ruim twee jaar geleden op een verhaal over de door de firma PasAan ontwikkelde mantelzorgwoning.” „Ik had het Telegraafartikel ook gelezen, maar ik zag geen mogelijkheden”, vult mevrouw Kievits aan. „Totdat Annemiek voorstelde om naar Amersfoort te komen.”
Folie en vitrage
Annemiek Kievits, haar man, hun kinderen Jan (10) en Ella (7) en mevrouw Kievits zitten sinds november op elkaars lip. De afstand tussen de achtergevel van het onderkomen van het gezin en de mantelzorgwoning bedraagt zo’n 2 meter. Vanuit de woonkamer ziet Annemiek het slaapkamerraam van haar moeder, maar koekeloeren is er niet bij. „We hebben de helft van het slaapkamerraam van folie voorzien. Vitrage doet de rest.” De andere aan de achtertuin grenzende, 9 meter lange muur bezit geen raam en mevrouw Kievits kan ongezien op haar terras zitten. Beide partijen zorgden voor zo veel mogelijk privacy.
Mevrouw Kievits woonde 35 jaar in Zwijndrecht. De verhuizing naar Amersfoort viel haar echter niet zwaar. „Mijn man overleed tien jaar geleden. Voor zijn heengaan leed hij twaalf jaar aan de ziekte van Alzheimer. Omdat ik hem thuis verzorgde, raakte ik steeds geïsoleerder. De afgelopen tijd werd dit er door mijn artrose niet beter op. Ik kwam ongeveer één keer per jaar buiten.”
Buitenshuis is mevrouw Kievits volledig op een rolstoel aangewezen. De mantelzorgwoning heeft allerlei voorzieningen die haar helpen toch zelfstandig te blijven, zoals een douchestoel, een toilet met sta-opfunctie, een aangepaste keuken en afstandsbediening voor de gordijnen en de verlichting.
Zwemdiploma
Bij familie in de achtertuin wonen staat of valt met een goede relatie en met het durven maken van (werk)afspraken, erkennen moeder en dochter. „Mijn moeder is niet iemand die klaagt of claimt. Ze zegt zo nodig waar het op staat. We kunnen prima met elkaar opschieten en geven elkaar de ruimte. Wat de afspraken betreft, mijn moeder kookt zelf en eet alleen op zondag bij ons. Wij blijven graag als gezin op vakantie gaan en beperken de dagelijkse hulp tot kleine dingen.” „Ik heb twee hulpen die mijn huis schoonhouden en de maaltijd voorbereiden”, vult mevrouw Kievits aan. „In de toekomst zal ik mogelijk een beroep op de thuiszorg moeten doen.”
Ze zegt dik tevreden te zijn met haar mantelzorgwoning. „De inrichting heb ik zelf bepaald, waardoor ik me echt thuis voel. De ruimte van 54 vierkante meter volstaat. Het enige minpunt is de beperkte mogelijkheden om kasten te plaatsen. Verder woon ik hier heerlijk. Mijn drie zoons, familie en vrienden blijven op bezoek komen. En Jan en Ella komen regelmatig buurten om bijvoorbeeld hun rapport of zwemdiploma te laten zien.”
PasAan ontwierp de mantelzorgwoning om mantelzorgers te ontlasten. Die opzet blijkt in Amersfoort geslaagd. „Ik belde mijn moeder elke dag. Ze is de afgelopen jaren twee keer gevallen en soms kon ik haar telefonisch niet bereiken. Ik maakte me veel zorgen en ging regelmatig naar Zwijndrecht. Nu steek ik elke dag mijn hoofd om de hoek van de deur. De nieuwe situatie scheelt een hoop reistijd en biedt vooral gemoedsrust. En het is gewoon gezellig.”
Klimaatregeling
PasAan ontwikkelde enkele jaren geleden een verplaatsbare mantelzorgwoning, een soort flexibele kangoeroe- of aanleunwoning, met een oppervlakte van 54 vierkante meter. Is het gebouwtje niet meer nodig, dan kan het elders worden ingezet. Het huis wordt in een fabriek gebouwd. Een kale woning kost 100.000 euro. De plaatsingskosten (onder meer vervoer, aansluiten op water, elektriciteit en telefoon en bijvoorbeeld het zo nodig heien van palen) bedragen circa 20.000 euro. „Daar komen nog voorzieningen bij die afhankelijk zijn van de zorgbehoefte van de bewoner”, aldus Ruud Dirkse van PasAan. Hij neemt de familie aan de hand tijdens het hele traject, van aanvraag tot en met plaatsing. „Mensen kunnen de woning zelf kopen of van een woningbouwvereniging huren. Diverse gemeenten hebben toegezegd de plaatsingskosten voor hun rekening te nemen.”
De woning kan tientallen jaren mee, stelt de projectleider. „Veel mensen hebben associaties met een bouwkeet of een noodlokaal, met een bijbehorend slecht klimaat en veel galm. De mantelzorgwoning heeft een betonnen vloer, is goed geïsoleerd en is voorzien van klimaatregeling.”
Vorig jaar mei werd in Eindhoven de eerste mantelzorgwoning geplaatst. Een dementerende vrouw van 81 woont daar in de tuin van haar zoon. Het tweede project kreeg eind november in Amersfoort gestalte. Nummer drie, vier en vijf komen in Deventer, Oostzaan en Nijmegen te staan. De bewoners worden onder anderen een vrouw van 20 met taaislijmziekte en een halfzijdig verlamde man van midden 40 die het verpleeghuis verlaat. Voor tien woningen is een bouwvergunning aangevraagd. PasAan zegt daarnaast met tientallen families in gesprek te zijn.
Plaatsing van een mantelzorgwoning wordt alleen toegestaan wanneer er sprake is van mantelzorg. „Dat is een ruim begrip”, stelt Dirkse. „Niet alleen een medische indicatie, ook sociale problematiek zoals eenzaamheid valt eronder.”
Momenteel is voor de woning een bouwvergunning nodig. „Meestal vergt dit een lange adem van de familie, omdat de meeste gemeenten geen beleid voor mantelzorg hebben ontwikkeld, maar per 1 januari vervalt de noodzaak van een bouwvergunning dankzij een Algemene Maatregel van Bestuur”, verwacht de projectleider.
Meer informatie: www.pasaan.nl.
